Kıdem Tazminatı Nedir ve Hukuki Dayanağı Nelerdir?
Kıdem tazminatı, Türk İş Hukuku'nun 4857 sayılı İş Kanunu'nda düzenlenen ve işçinin iş sözleşmesinin kanunda belirtilen belirli hallerde sona ermesi durumunda, çalıştığı her tam yıl için işveren tarafından ödenen bir tür güvencedir. Bu tazminat, işçinin iş kaybı nedeniyle yaşayabileceği ekonomik mağduriyeti hafifletmeyi ve geçmiş emeklerinin karşılığını sağlamayı amaçlar.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
Bir işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için genel olarak aşağıdaki koşulların sağlanması gerekmektedir:
- İşverene bağlı olarak en az bir tam yıl çalışmış olmak.
- İş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı sebeplerle (işveren tarafından fesih, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik görevi, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle feshi vb.) sona ermesi.
2025 Yılı Kıdem Tazminatı Tavanı ve Giydirilmiş Brüt Ücret Hesaplaması
Kıdem tazminatı, işçinin son brüt ücreti üzerinden hesaplanır ancak devlet tarafından belirlenen bir tavan miktarı ile sınırlıdır. 2025 yılı için belirlenen tavanlar, yılın ilk yarısı ve ikinci yarısı için ayrı ayrı açıklanmaktadır.
- 1 Ocak - 30 Haziran 2025: 45.955 TL (Örnek tavan tutarı)
- 1 Temmuz - 31 Aralık 2025: Yılın ikinci yarısı için tavan tutarı, memur maaş katsayısındaki artışa göre yeniden belirlenecektir.
Giydirilmiş Brüt Ücret Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatının hesaplanmasında işçinin “giydirilmiş brüt ücreti” esas alınır. Bu ücrete, işçiye düzenli olarak sağlanan tüm para ve parayla ölçülebilen menfaatler dahildir. Başlıca unsurları şunlardır:
- Temel brüt maaş
- Yol, yemek ve yakacak yardımları (nakdi veya ayni)
- Düzenli ödenen prim ve ikramiyeler
- Çocuk ve aile yardımı gibi sosyal haklar
Ancak, fazla mesai ücretleri, yıllık izin ücretleri veya bir defaya mahsus ödenen ikramiyeler gibi arızi ödemeler giydirilmiş ücrete dahil edilmez.
Kıdem Tazminatında SGK ve Vergi Durumu
Kıdem tazminatı ödemeleri, gelir vergisinden istisna tutulmuştur; ancak damga vergisine tabidir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primleri açısından ise kıdem tazminatının kendisi prime esas kazanca dahil edilmez, yani üzerinden SGK primi kesintisi yapılmaz.
Hukuki Süreçler ve Zaman Aşımı Süresi
Kıdem tazminatı alacağına ilişkin taleplerde 5 yıllık bir zaman aşımı süresi bulunmaktadır. Bu süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kıdem tazminatı konusunda anlaşmazlık yaşanması durumunda, işçinin öncelikle arabuluculuk sürecine başvurması yasal bir zorunluluktur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, iş mahkemelerinde dava açma yolu açıktır.
