Türkiye'de mülkiyet hakkı, anayasal güvence altında olup, taşınmazların tapu sicilindeki kaydı büyük önem taşır. Ancak çeşitli sebeplerle tapu kayıtları gerçeği yansıtmayabilir, hatalı veya hukuka aykırı hale gelebilir. Bu gibi durumlarda, gerçek hak sahiplerinin mülkiyetlerini yeniden kazanmaları için başvurulan en etkili yollardan biri tapu iptal ve tescil davalarıdır. Bu hukuki süreç, taşınmazların sicilini hukuka uygun hale getirerek mülkiyetin güvenliğini pekiştirir.
Tapu İptal ve Tescil Davasının Hukuki Niteliği
Tapu iptal ve tescil davası, tapu sicilinde yer alan bir kaydın hukuka aykırı olduğunun yargı kararıyla tespit edilmesini ve bu kaydın iptal edilerek, taşınmazın gerçek hak sahibi adına yeniden tescil edilmesini amaçlayan bir davadır. Bu davalar, genellikle mülkiyet hakkının ihlal edildiği, hile, hata, gabin, vekalet görevinin kötüye kullanılması gibi durumlar sonucunda ortaya çıkar. Davanın temel amacı, tapu sicilinin alenilik ve güven prensiplerine rağmen oluşabilen yanlışlıkları düzelterek, adil bir mülkiyet dağılımını sağlamaktır.
Başvuru Nedenleri ve Örnek Hukuki Gerekçeler
Tapu iptal ve tescil davaları, çok çeşitli hukuki gerekçelere dayanabilir. Bu gerekçeler, genellikle tapu kaydının oluşumundaki sakatlıklar veya sonradan ortaya çıkan hukuki durumlar neticesinde şekillenir. Başlıca nedenler arasında şunlar sayılabilir:
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Miras bırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı bir taşınmazı satış gibi göstermesi.
- Hukuki Ehliyetsizlik: Satış veya devir işlemini yapan kişinin akıl sağlığı yerinde olmaması veya yasal ehliyetinin bulunmaması.
- Vekalet Görevinin Kötüye Kullanılması: Vekilin, kendisine verilen yetkinin dışına çıkarak veya vekil edenin zararına olacak şekilde işlem yapması.
- Hata, Hile veya İkrah (Korkutma): Tapu işleminin tarafının yanıltılması, aldatılması veya tehdit edilmesi suretiyle yapılması.
- Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi: Sözleşme şartlarının yerine getirilmemesi veya sözleşmenin muvazaalı olması.
Bu nedenler, tapu kaydının geçersizliğini ortaya koyarak, gerçek hak sahibinin tescil talebine zemin hazırlar.
Dava Süreci ve Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
Tapu iptal ve tescil davaları, genellikle Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülür ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Dava açılmadan önce delillerin toplanması, özellikle tapu kayıtları, senetler, tanık ifadeleri ve uzman bilirkişi raporları büyük önem taşır. Davanın ispat yükü davacıdadır ve hukuki sürecin karmaşıklığı nedeniyle alanında uzman bir avukattan destek almak, davanın doğru ve etkili bir şekilde yürütülmesi için kritik öneme sahiptir. Ayrıca, bu tür davalarda hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri bulunduğundan, davanın zamanında açılması gerekmektedir.
