Tokat'ta birçok ticari ve tarımsal ilişki, yıllardır güvene dayalı sözlü anlaşmalarla yürütülür. Tüccar ile üretici arasında el sıkışarak yapılan ürün alımı, köydeki tarlanın komşuya kiraya verilmesi ya da arsanın müteahhide verilmesi, uyuşmazlık çıktığında yazılı bir belgenin eksikliğini acı biçimde hissettirir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Tokat genelinde sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda bireylere ve işletmelere hukuki destek veriyoruz.
Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilecekler
İyi bir sözleşme, tarafların edimlerini, ifa zamanını ve yerini, bedelin ödeme şeklini, ayıplı ifa ve gecikme hâlinde ne olacağını ve uyuşmazlık çıkması durumunda yetkili mahkemeyi açıkça düzenler. Taşınmaz satışı, kat karşılığı inşaat ve bazı kefalet işlemleri gibi belirli sözleşmeler kanunda öngörülen şekilde yapılmadıkça geçersizdir. Tokat'taki taraflar bakımından özellikle köyde yapılan anlaşmalarda şekil şartı göz ardı edilebilmektedir; bu da ileride sözleşmenin tamamen geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Sözleşmeli Üretim ve Ürün Alım Sözleşmeleri
Tokat'ta şeker pancarı başta olmak üzere bazı ürünler, işleyici firma ile üretici arasında hasattan önce yapılan sözleşmelerle üretilir. Bu sözleşmelerde ekim alanı, teslim edilecek ürün miktarı ve kalitesi, fiyatın belirlenme yöntemi, avans ödemeleri ve tohum, gübre gibi girdilerin kim tarafından karşılanacağı düzenlenir. Kalite kesintileri, teslim tarihinin kaydırılması ve ödemelerin gecikmesi bu sözleşmelerin en sık tartışılan konularıdır. Salça ve konserve işletmelerine domates ve biber satışında da benzer sözleşmeler kullanılabilir.
Ürünün hasattan önce dalında veya tarlada götürü bedelle satılması da Tokat'ta yaygın bir uygulamadır. Bu satışlarda hasadın kim tarafından yapılacağı, don veya dolu gibi bir afet hâlinde riskin kime ait olacağı ve bedelin hangi takvimle ödeneceği yazılı olarak belirlenmelidir.
Tarla ve Bahçe Kirası
Tarım arazilerinin kiraya verilmesi, ürün kirası adı verilen ve kira bedelinin ürünün belirli bir payı olarak ödendiği bir sözleşme türüyle de yapılabilir. Bu sözleşmelerde kiracının araziyi özenle kullanma yükümlülüğü, sulama ve bakım masrafları, ağaçların budanması ve sözleşme bitiminde arazinin hangi durumda iade edileceği önemlidir. Sözleşmenin yazılı olmaması, kira süresinin ve bedelin ispatını zorlaştırır.
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri
Tokat merkezde ve büyük ilçelerde eski evlerin yerine apartman yapılması, kat karşılığı inşaat sözleşmelerinin yaygın kullanılmasına yol açmıştır. Bu sözleşme, arsa payı devri vaadini içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Sözleşmede teslim süresi, gecikme hâlinde ödenecek cezai şart, kullanılacak malzemenin niteliği, daire paylaşımı ve iskân alınması yükümlülüğü ayrıntılı yazılmalıdır. Müteahhidin işi süresinde bitirmemesi hâlinde arsa sahibinin sözleşmeden dönme hakkı ve bunun sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.
Cezai Şart, Temerrüt ve Fesih
Cezai şart, sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenecek bedeli önceden belirler. Hâkim, aşırı yüksek bulduğu cezai şartı kendiliğinden indirebilir; ancak tacirler bakımından bu indirim kural olarak istenemez. Borçlunun temerrüdü hâlinde alacaklı, ek süre vererek sözleşmeden dönme veya ifa ile birlikte gecikme tazminatı isteme seçeneklerinden birini kullanabilir. Olağanüstü bir olayla ifanın aşırı derecede güçleşmesi hâlinde ise sözleşmenin uyarlanması talep edilebilir; ancak bu, her kötü hasat yılında uygulanacak bir imkân değildir.
Bayilik, Tedarik ve Hizmet Sözleşmeleri
Tokat'ta gübre, tohum, zirai ilaç ve tarım makinesi satan bayiler, ana firmalarla bayilik ya da distribütörlük sözleşmeleri imzalar. Bu sözleşmelerde bölge münhasırlığı, satış hedefleri, teminat mektubu, cari hesap mutabakatı ve sözleşmenin sona ermesi hâlinde denkleştirme talebi gibi konular, ileride ciddi uyuşmazlıklara kaynaklık edebilir. Gıda işletmeleri ile ambalaj, nakliye ve soğuk hava deposu hizmeti veren firmalar arasındaki tedarik sözleşmelerinde ise teslim takvimi ve kalite standartları önemlidir. Uzun süreli bir ticari ilişkinin tek taraflı olarak sona erdirilmesi hâlinde fesih bildirim süreleri ve haklı fesih sebepleri incelenmelidir.
Sözleşme Uyuşmazlıklarında Yetki ve Arabuluculuk
Sözleşmeye konulan yetki şartı, kural olarak yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir. Tüketicilerle yapılan sözleşmelerde ise tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açma hakkı korunur. Ticari sözleşmelerden doğan para alacaklarında ve tüketici uyuşmazlıklarının bir kısmında dava öncesinde arabuluculuğa başvurmak zorunludur.
Satış ve Ayıp
Satın alınan bir traktör, tarım makinesi ya da ikinci el araçta ayıp çıkması hâlinde alıcı, sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ayıpsız benzeriyle değişim ya da onarım isteyebilir. Ayıbın zamanında satıcıya bildirilmesi şarttır. Tüketici sıfatıyla yapılan alımlarda tüketici mevzuatı ek korumalar getirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlü yapılan tarla kirası geçerli midir?
Kira sözleşmesi için kural olarak yazılı şekil şartı yoktur; ancak ispat bakımından yazılı sözleşme büyük avantaj sağlar.
Hazır bir sözleşme metnini imzalamadan önce inceletmeli miyim?
Özellikle uzun süreli ve yüksek bedelli sözleşmelerde evet. Tokat'taki sözleşmenizi imzalamadan önce birlikte gözden geçirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
