Erzincan'da miras dosyalarının çoğu, bir yanda ilde yaşayan, öbür yanda onlarca yıl önce İstanbul'a, Ankara'ya ya da yurt dışına göç etmiş mirasçılar arasında görülür. Kemaliye'nin tarihi ahşap evleri, Kemah ve Refahiye'nin yayla arazileri, Tercan'ın tarlaları, Üzümlü'nün bağları kuşaklar boyunca bölünmeden kalmış, çoğu zaman da miras paylaşımı hiç yapılmamıştır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Erzincan'da mirasın tespitinden paylaşımına kadar müvekkillerimize destek veriyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi notere ya da sulh hukuk mahkemesine başvurularak alınır. Erzincan Adliyesi'nde ve Çayırlı, İliç, Kemah, Kemaliye, Refahiye, Tercan adliyelerinde sulh hukuk mahkemesi bulunur. Mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişi varsa ya da nüfus kayıtlarında tutarsızlık bulunuyorsa noter belge veremez; bu durumda sulh hukuk mahkemesine gitmek gerekir. Eski kuşaklarda nüfus kaydı geç yapılmış ya da hatalı tutulmuş kişilere sık rastlandığından, kayıt düzeltme işlemlerinin mirasçılık belgesinden önce tamamlanması gerekebilir.
Paylaşılmamış Köy Arazisi ve Hisseli Tapular
Kırsal Erzincan'ın en yaygın miras sorunu, birkaç kuşak boyunca intikali yapılmamış taşınmazlardır. Dededen kalan bir tarlanın tapusunda hâlâ ölmüş bir kişinin adı yazıyor olabilir; mirasçı sayısı ise kuşaklar geçtikçe onlarla ifade edilir hâle gelir. Bu durumda önce mirasçılık belgeleri zincirleme olarak alınır, ardından intikal yapılır. Paylaşım konusunda anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır; bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve kira uyuşmazlıklarında olduğu gibi dava öncesinde arabulucuya başvurmak 2023'ten bu yana zorunludur. Tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanun asgari parsel büyüklüğünün altında bölünmeye izin vermediğinden, aynen taksim yerine satış yoluyla paylaşım gündeme gelebilir.
Kemaliye ve Tarihi Yapı Mirası
Kemaliye'de geleneksel ahşap evlerin önemli bir kısmı korunması gerekli kültür varlığı ya da sit alanı kapsamındadır. Bu evlerin miras yoluyla paylaşılması, satılması ya da onarılması koruma mevzuatının sınırları içinde yapılmak zorundadır. Mirasçılardan birinin evi tek başına onarması, masrafların paylaşılması ve evin turizm amaçlı kiraya verilmesi gibi konular mirasçılar arasında uyuşmazlık konusu olabilir. Bu tür yapılarda paylaşım planı yapılmadan önce koruma kurulu kısıtlamalarının öğrenilmesi yerinde olur.
Mirasın Reddi, Tenkis ve Muris Muvazaası
- Mirasın reddi: Mirasbırakanın borçlu öldüğü durumlarda, ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurulmalıdır. Kredi ve tarım borçları sık rastlanan nedenlerdir.
- Tenkis: Saklı payı zedelenen mirasçı, bunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından ya da mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde dava açabilir.
- Muris muvazaası: Mirasbırakanın sağlığında taşınmazını satış gibi gösterip bir mirasçıya devretmesi iddiası, Erzincan'da özellikle köy arazilerinde sık görülür; bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Gurbetteki Mirasçılar
Erzincan'dan göç edenlerin torunları çoğu zaman köydeki taşınmazdan payları olduğunu bile bilmez. Yurt dışında yaşayan mirasçılar, Türk konsoloslukları aracılığıyla vekâletname vererek Erzincan'a gelmeden işlemleri yürütebilir. Mirasçılardan birinin yurt dışında vatandaşlık değiştirmiş olması, taşınmaz ediniminde ek kontroller gerektirebilir.
Uzakta yaşayan mirasçıların en sık yaşadığı sorun, köyde kalan akrabanın taşınmazı yıllarca tek başına kullanmasıdır. Paydaşlardan birinin tarlayı ekmesi, yayla evini kullanması ya da hayvanlarını ortak arazide otlatması tek başına hak kaybına yol açmaz; ancak diğer paydaşlar ecrimisil talep etmek istediklerinde, kullanıma karşı çıktıklarını gösteren bir ihtar ya da başvurunun bulunup bulunmadığı önem taşır. Erzincan'ın tapu kayıtları ile köylerdeki fiili kullanım çoğu zaman örtüşmediğinden, yerinde keşif ve tanık beyanları bu davalarda belirleyici olur.
Vasiyetname ve Sağlararası Kazandırmalar
Erzincan'da yaşlı kuşak, taşınmazlarını çoğu zaman sözlü vasiyetle ya da çocuklardan birine bakım karşılığı devrederek paylaştırır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz ve sözleşmenin gerçekten bakım amacı taşıyıp taşımadığı sonradan diğer mirasçılarca tartışılabilir. Resmî vasiyetname ya da el yazılı vasiyetname düzenlenmesi, mirasçılar arasındaki çekişmeyi önlemenin en etkili yollarından biridir. Vasiyetnamenin açılması ve tebliği sulh hukuk mahkemesinde yapılır; vasiyetnameye itiraz ve iptal davalarında süreler, mirasçıların vasiyetnameyi öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Sorular
Babamızdan kalan Tercan'daki tarlayı satmak istiyoruz ama bir kardeş karşı çıkıyor. Ne yapabiliriz?
Önce arabulucuya başvurulur; uzlaşma olmazsa Tercan Sulh Hukuk Mahkemesi'nde ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Mahkeme taşınmazın bölünmesi mümkün değilse satışına karar verir.
Mirasçılık belgesi için Erzincan'a gitmem gerekir mi?
Noterden alınacak belgede mirasbırakanın son yerleşim yeri şartı aranmaz; bulunduğunuz yerdeki noterden başvurabilirsiniz.
Miras işlemlerinde vergi boyutu da unutulmamalıdır: mirasçıların, ölümden itibaren kanunda belirtilen süre içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermesi gerekir. Erzincan'da yaşayan mirasçılar bu beyannameyi mirasbırakanın son ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesine verir.
Erzincan'daki miras meselelerinizi Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek tapu ve nüfus kayıtları üzerinden birlikte değerlendirebiliriz.
