Giresun'da sözleşmelerin büyük bir kısmı hâlâ el sıkışmayla kurulur. Köyde bahçenin bakımı için yapılan anlaşmalar, tüccarla fındık fiyatı üzerine yapılan konuşmalar, bir ustaya istinat duvarı yaptırırken verilen sözler kâğıda dökülmez. Bu güven ilişkisi sorunsuz yürüdüğü sürece sorun yoktur; ancak taraflardan biri öldüğünde, fiyatlar değiştiğinde ya da iş yarım kaldığında, sözlü anlaşmanın içeriğini ispat etmek zorlaşır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Giresun'da sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümünde destek veriyoruz.
Bahçeyi Yarıya Vermek: Ortakçılık İlişkisi
Gurbette yaşayan bahçe sahiplerinin köydeki bir akrabaya ya da komşuya bahçenin bakımını ve hasadını bırakması, karşılığında ürünün belirli bir kısmını alması Giresun'da yaygın bir uygulamadır. Bu ilişki somut koşullara göre ürün kirası ya da adi ortaklık olarak nitelendirilebilir ve her birinin sonuçları farklıdır. Sözleşmenin süresi, gübre ve ilaç masraflarının kime ait olduğu, budama ve yenileme dikimi gibi uzun vadeli işler, ürünün nasıl paylaşılacağı ve sözleşmenin nasıl sona ereceği yazılı olarak belirlenmelidir. Aksi hâlde bahçe sahibi bahçesini geri almak istediğinde, bahçeyi yıllarca işleyen kişi emeğinin karşılığını talep edebilir ve uyuşmazlık uzar.
Fındık Alım Satım Sözleşmeleri
Üretici ile tüccar arasındaki alım satımda fiyat, miktar, randıman ve nem oranı gibi kalite unsurları sözleşmenin temelidir. Randımanın düşük çıkması ya da nem oranının yüksek bulunması gerekçesiyle fiyattan indirim yapılması sık bir tartışma konusudur. İşleme tesisleriyle yapılan büyük ölçekli sözleşmelerde ise teslim zamanı, ayıplı mal ihbarı ve cezai şart hükümleri önem kazanır. Ticari satışlarda alıcının malı teslim aldıktan sonra gözden geçirip ayıpları süresinde bildirmesi gerekir; bildirmezse malı kabul etmiş sayılabilir.
Kat Karşılığı İnşaat ve Eser Sözleşmeleri
Giresun merkezinde ve Bulancak gibi sahil ilçelerinde eski binaların yerine yenilerinin yapılması kat karşılığı inşaat sözleşmelerini gündeme getirir. Bu sözleşmelerin tapuya şerh edilebilmesi ve geçerli olması için resmî şekilde, noterde yapılması gerekir. Sözleşmede bağımsız bölümlerin dağılımı, teslim süresi, gecikme cezası, malzeme kalitesi ve iskân alınması açıkça düzenlenmelidir. Müteahhidin işi yarım bırakması hâlinde arsa sahibinin hakları, sözleşmenin feshi ve tapu devirlerinin akıbeti uzun süren davalara konu olur.
Kırsal kesimde ise istinat duvarı, ev tadilatı ve yol yapımı gibi işler genellikle sözlü eser sözleşmeleriyle yürütülür. İşin ayıplı yapılması hâlinde iş sahibi ayıbı süresinde bildirmeli; bedelden indirim, ayıbın giderilmesi veya sözleşmeden dönme gibi seçimlik haklarından birini kullanmalıdır.
Kira Sözleşmeleri
Giresun Üniversitesi öğrencileri ve kamu görevlileri nedeniyle il merkezinde kira sözleşmeleri yoğundur. Depozito, kira artış oranı, erken tahliye ve eşyalı kiralamada demirbaş listesi gibi konuların yazılı olarak düzenlenmesi uyuşmazlıkları azaltır. Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Gurbetteki Mal Sahibi ve Vekâlet İlişkisi
Giresun'dan uzakta yaşayan pek çok kişi, köydeki bahçesinin, evinin veya miras işlemlerinin takibi için bir yakınına vekâletname verir. Vekil, vekâlet sözleşmesi gereği işi özenle yürütmek ve yaptığı işlemlerin hesabını vermekle yükümlüdür. Vekilin yetkisini aşarak taşınmazı satması, bedeli düşük göstermesi ya da kendisine veya yakınına devretmesi, vekâletin kötüye kullanılması nedeniyle tapu iptali ve tescil davasına konu olabilir. Vekâletnamenin kapsamının ihtiyaçla sınırlı tutulması ve iş bittiğinde noter aracılığıyla azilname gönderilmesi bu riskleri azaltır. Satış yetkisi içeren genel vekâletnameler özellikle dikkatle değerlendirilmelidir.
Taşınmaz Satış Vaadi
Tapu devrinin ileri bir tarihte yapılacağı anlaşmalarda taşınmaz satış vaadi sözleşmesi noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Adi yazılı şekilde yapılan satış vaadi geçersizdir ve tapu devrini talep etme imkânı vermez; bu durumda ancak ödenen bedelin iadesi istenebilir. Giresun'daki köy evleri ve bahçeler için yapılan senetli satışlarda bu kural sık sık gözden kaçar.
Cezai Şart ve Fesih
- Cezai şart: Taraflar sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenecek bir bedel kararlaştırabilir; ancak aşırı cezai şart hâkim tarafından indirilebilir. Tacirler bakımından bu indirim imkânı sınırlıdır.
- Fesih ve dönme: Karşı tarafın temerrüdünde önce uygun süre verilmesi gerekir; süre verilmeden yapılan fesih geçersiz sayılabilir.
- Aşırı ifa güçlüğü: Fındık fiyatlarındaki olağanüstü değişiklikler, uzun süreli sözleşmelerde uyarlama talebine konu olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Sözlü anlaşma geçerli midir?
Kanunun şekil şartı aramadığı sözleşmeler sözlü de kurulabilir. Ancak taşınmaz satışı ve kat karşılığı inşaat gibi sözleşmeler resmî şekle tabidir; ayrıca sözlü anlaşmanın ispatı tanık ve yazışmalar gibi delillere dayanır.
Bahçeyi yarıya verdiğim kişi bahçeyi bırakmıyor; ne yapabilirim?
Önce aradaki ilişkinin niteliği ve süresi belirlenmelidir. Sözleşme sona ermişse tahliye ve gerekirse ecrimisil talep edilebilir.
Giresun'da imzalayacağınız ya da uyuşmazlığa düştüğünüz bir sözleşmeyi birlikte incelemek için bize ulaşabilirsiniz.
