Malatya'da miras hukuku, 6 Şubat 2023'ten sonra birçok aile için acı bir zorunluluk haline geldi. Aynı binada aynı gece hayatını kaybeden anne, baba ve çocuklar; enkazda kaybolan, uzun süre haber alınamayan yakınlar; yıkılan dairenin arsa payı, deprem konutu hakkı, DASK ödemesi ve banka hesapları... Bu tablonun yanında Malatya'nın kuşaktan kuşağa geçen kayısı bahçeleri ve köy arazileri, miras paylaşımında kendine özgü sorunlar yaratır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Malatya'daki miras dosyalarında ailelere özenle ve açık bir dille yol göstermeye çalışıyoruz.
Depremde Birlikte Hayatını Kaybedenler: Kim Kime Mirasçı Olur?
Mirasçılık, ölüm anında hayatta olmaya bağlıdır. Bir felakette birden çok kişi öldüğünde ve hangisinin önce öldüğü ispat edilemediğinde, Türk Medeni Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca bu kişilerin birlikte öldükleri kabul edilir. Bu karinenin sonucu önemlidir: birlikte öldüğü kabul edilen kişiler birbirine mirasçı olamaz ve miras, her birinin hayatta kalan diğer mirasçılarına geçer.
Uygulamada ölüm saatleri nüfus kaydına farklı yazılmış olabilir. Ölüm sırasının mirasın yönünü değiştirdiği durumlarda, kayıtların düzeltilmesi ya da ölüm sırasının tespiti için dava açılması gündeme gelebilir. Örneğin çocuğu olmayan genç bir çiftte eşlerden hangisinin önce öldüğü, mirasın hangi ailenin tarafına geçeceğini belirler.
Kayıp Yakınlar, Ölüm Karinesi ve Gaiplik
Cesedi bulunamayan ama ölümü kesin sayılacak durumlarda kaybolan kişiler için ölüm karinesi uygulanabilir. Ölüm tehlikesi içinde kaybolan ve bu karineye girmeyen durumlarda ise gaiplik kararı istenebilir; kanun bunun için kaybolma tarihinden itibaren en az bir yıl geçmesini arar. Gaiplik kararı verilmeden mirasçılık işlemleri ilerlemez; bu nedenle aileler bu süreci sabırla ve doğru belgelerle yürütmelidir.
Mirasçılık Belgesi ve Tapu İntikali
Mirasçılık belgesi notere başvurularak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Malatya Adliyesi'nde sulh hukuk mahkemeleri bulunur; Doğanşehir başta olmak üzere mülhakat adliyelerde de sulh hukuk mahkemesi vardır. Yabancılık unsuru taşıyan ya da kayıtlarda çelişki bulunan dosyalarda mahkeme yolu tercih edilir. Belge alındıktan sonra tapu müdürlüğünde intikal yapılır; yıkılan binadaki dairenin yerini artık arsa payı ve yerine verilecek konut hakkı aldığından, intikalin dönüşüm süreciyle birlikte yürütülmesi gerekir.
Reddi Miras: Borçlar Ortaya Çıktığında
Deprem sonrası bazı ailelerde murisin kredi, kart ya da ticari borçları ancak sonradan fark edildi. Mirasçılar, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir; red beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli ise miras reddedilmiş sayılır ve bunun tespiti de istenebilir. Esnaf ölümlerinde, özellikle yıkılan çarşıda dükkânı bulunan muris söz konusuysa, işletme borçlarının araştırılması önemlidir.
Başka Şehirde ya da Yurt Dışında Yaşayan Mirasçılar
Malatya'dan uzun yıllardır İstanbul, Ankara gibi büyük şehirlere ve yurt dışına göç vardır; deprem sonrası bu göç yeniden hızlandı. Bu nedenle bir terekenin mirasçılarından bir kısmının başka ilde ya da başka ülkede yaşaması olağandır. Bu mirasçılar Malatya'ya gelmeden işlem yapmak istediklerinde noterde, yurt dışında ise konsoloslukta düzenlenen vekâletname ile temsil edilebilir. Vekâletnamenin kapsamı, özellikle taşınmaz satışı, dönüşüm sözleşmesi imzalanması ya da ortaklığın giderilmesi davası açılması gibi işlemleri açıkça içermelidir. Mirasçılardan birine ulaşılamıyorsa mirasçılık belgesi ve intikal işlemleri yine yürütülebilir; ancak taşınmaz üzerindeki tasarruflarda bütün paydaşların iradesi ya da mahkeme kararı gerekir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin kanuni süre içinde verilmesi de unutulmamalıdır.
Kayısı Bahçeleri ve Köy Arazileri
Malatya'da miras uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, büyükbabadan kalan ve hiç bölünmemiş kayısı bahçelerinden doğar. Bir mirasçı bahçeyi işletir, hasadı tek başına satar; diğerleri ise ya İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirlere göç etmiştir ya da gelirden pay alamadığını düşünür. Bu durumda şu yollar gündeme gelir:
- Ortaklığın giderilmesi davası: Sulh hukuk mahkemesinde açılır; taşınmaz aynen bölünemiyorsa satış yoluyla ortaklık giderilir.
- Ecrimisil: Diğer paydaşların kullanımını engelleyen paydaşa karşı haksız işgal tazminatı.
- Tarım arazilerinde bölünme sınırları: Tarımsal arazilerin asgari büyüklüğe ilişkin kuralları nedeniyle aynen taksim her zaman mümkün olmayabilir.
- Tenkis ve muris muvazaası: Murisin sağlığında bahçeyi bir çocuğuna satış gibi göstererek devretmesi halinde diğer mirasçıların hakları.
Sık Sorulan Sorular
Annem ve babam depremde birlikte öldü; mirası nasıl paylaşacağız?
Birlikte öldüklerinin kabul edilmesi halinde her birinin mirası ayrı ayrı onların hayatta kalan mirasçılarına geçer. Çocukları olarak her ikisinin de mirasçısı olursunuz; ancak paylar, eşlerin ayrı ayrı sahip olduğu mallara göre hesaplanır.
Bahçeyi kardeşim işletiyor, bana pay vermiyor; ne yapabilirim?
Ecrimisil talebi ve ortaklığın giderilmesi davası değerlendirilebilir. Önce tapu kaydı ve intikal durumu netleştirilmelidir.
Malatya'da bir miras meselesiyle uğraşıyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek belgelerinizi birlikte gözden geçirebilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.
