Bartın'da miras dosyalarının ortak paydası, mirasçıların büyük bölümünün başka şehirlerde yaşamasıdır. İl uzun süredir göç veriyor; bu yüzden Ulus'taki bir köy evinin, Kurucaşile'deki bir bahçenin ya da Bartın merkezdeki eski bir konağın mirasçıları İstanbul, Ankara, Kocaeli ve hatta yurt dışına dağılmış olabilir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık, Bartın'daki taşınmazlara ve mirasçılara ilişkin miras dosyalarında mirasçılık belgesinden ortaklığın giderilmesine kadar bütün aşamaları takip eder.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve Tereke Tespiti
Mirasçılık belgesi notere başvurularak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Bartın'da sulh hukuk mahkemesi merkezde, Amasra'da ve Ulus'ta bulunur. Belgeyi aldıktan sonra terekede neler olduğunun çıkarılması gerekir: tapu kayıtları, banka hesapları, araçlar, emekli maaşı alacakları ve varsa borçlar. Köy yerleşimlerinde bazı taşınmazların kadastro ile tapuya bağlanmamış ya da hâlâ ölmüş büyükbaba adına kayıtlı olması sık görülür. Bu durumda önce kayıtların düzeltilmesi, sonra paylaşım yapılması gerekir.
Mirası Reddetmek: Üç Aylık Süre
Murisin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, yasal mirasçılar için ölümü öğrenmeden itibaren üç aydır ve sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir. Bartın'da esnaflık yapmış ya da kredi kullanmış bir murisin borçlarının sonradan ortaya çıkması mümkündür; bu yüzden süre dolmadan icra ve banka kayıtlarını incelemek gerekir. Tereke borca batıksa ayrıca hükmen ret de gündeme gelebilir.
Hisseli Tapular ve Ortaklığın Giderilmesi
Birkaç kuşak boyunca paylaşılmamış tarım arazileri ve köy evleri, onlarca hissedarı olan tapulara dönüşür. Ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır ve 2023'ten bu yana bu davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa paylaşım, satış veya bir mirasçının diğerlerinin payını alması gibi çözümler bulunabilir. Anlaşma yoksa mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir; mümkün değilse taşınmaz satılarak bedel paylaştırılır. Ulus'taki küçük ve dağınık parsellerde aynen taksim çoğu zaman zor olduğundan satış yoluna gidilebilir; bu yüzden mirasçıların önce kendi aralarında değer tespiti yapması faydalıdır.
Muris Muvazaası ve Tenkis
Bartın'da sık rastlanan bir tablo şudur: Baba, köydeki evi veya Bartın merkezdeki dairesini çocuklarından birine satış gibi gösterilerek tapuda devreder. Diğer mirasçılar, devrin gerçekte bağış olduğunu ve kendilerinden mal kaçırmak amacıyla yapıldığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasbırakan yasal mirasçıların saklı payını zedeleyen bağış veya vasiyet yaptıysa tenkis davası açılabilir; tenkis davasında süreler, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesine bağlı olarak işlediğinden erken davranmak gerekir.
İş Kazası ve Maden Kazası Sonrası Haklar
Bartın, 2022'de Amasra'da yaşanan maden faciasında hayatını kaybeden madencilerin aileleriyle derin bir yas yaşadı. Böyle durumlarda mirasçıların hakları iki ayrı başlıkta ele alınır: Birincisi murisin terekesine ilişkin klasik miras işlemleri; ikincisi, desteğini kaybeden eş, çocuk ve gerektiğinde anne babanın kendi adlarına ileri sürdükleri destekten yoksun kalma tazminatı. İkinci talep terekeye ait değildir, doğrudan destekten yoksun kalanların hakkıdır. Bu ayrım hem mirasın reddi kararında hem de alınacak ödemelerin paylaşımında önem taşır.
Yurt Dışındaki ve Başka Şehirdeki Mirasçılar
Mirasçılardan biri yurt dışındaysa vekâletnameyi konsoloslukta verebilir; yabancı ülkede düzenlenen vekâletname apostil şerhiyle kullanılabilir. Mirasçı yabancı uyruklu ise taşınmaz ediniminde bazı sınırlamalar uygulanabileceğinden durum önceden değerlendirilmelidir. Başka illerde yaşayan mirasçılar için duruşmaların çoğu vekil aracılığıyla takip edilebilir.
Sağlığında Planlama: Vasiyetname ve Taksim Sözleşmesi
Miras uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, mirasbırakan sağken yapılabilecek basit düzenlemelerle önlenebilir. Noterde düzenlenen resmî vasiyetname, el yazısıyla yazılan vasiyetnameye göre şekil yönünden daha az tartışmaya açıktır; ancak her iki türde de saklı paylara saygı gösterilmesi gerekir. Mirasçılar ise terekeyi kendi aralarında paylaşmak üzere yazılı bir miras taksim sözleşmesi yapabilir. Bartın'da köydeki evin bir kardeşte, merkezdeki dairenin diğer kardeşte kalması gibi paylaşımlar bu sözleşmeyle kayda geçirilir ve tapu işlemleri buna göre yapılır. Gurbetteki mirasçıların katılımı vekâletle sağlanabilir.
Bartın'dan Gelen Miras Soruları
Ulus'taki köy arazimiz hâlâ dedemiz adına, ne yapmalıyız?
Önce dedenizin ve ondan sonra ölen mirasçıların mirasçılık belgeleri alınır. Ardından intikal işlemi yapılır ya da ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir.
Mirasçılardan biri payını satmak istiyor, diğerlerinin hakkı var mı?
Paylı mülkiyette diğer paydaşların yasal önalım hakkı bulunabilir; bu hak satışın bildiriminden itibaren kısa süreler içinde dava yoluyla kullanılır.
Kardeşim babamızın Bartın'daki evinde oturuyor, kira isteyebilir miyiz?
Ortak mirastan tek başına yararlanan mirasçıdan, diğerlerinin kullanımını engellediği dönem için ecrimisil istenebilir. Önceden yapılacak yazılı bir bildirim bu talebi güçlendirir.
Bartın'daki bir miras dosyası için tapu ve nüfus kayıtlarını birlikte inceleyerek izlenecek yolu netleştirebiliriz.
