Çankırı'da miras dosyalarının çoğu aynı tabloyla başlar: köyde birkaç parça tarla, eski bir kerpiç ev, belki bir ahır ya da bahçe; mirasçıların bir kısmı Ankara'da, bir kısmı İstanbul'da, biri hâlâ köyde. Onlarca yıllık göç, Çankırı tapularını ve mirasçı listelerini kalabalıklaştırmıştır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Çankırı'daki taşınmazlarla ilgili miras uyuşmazlıklarında, mirasçıların nerede yaşadığından bağımsız olarak dosyayı bütünüyle ele alıyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve Tapu Kayıtları
Miras işlemlerinin başlangıcı mirasçılık belgesidir. Bu belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Çankırı merkezde ve Ilgaz, Kurşunlu, Şabanözü, Çerkeş adliyelerinde sulh hukuk mahkemeleri bulunur. Belge alındıktan sonra yapılması gereken iş, murisin adına kayıtlı taşınmazları eksiksiz çıkarmaktır. Köylerde aynı aileye ait taşınmazların bir kısmı hâlâ dede ya da büyük dede adına kayıtlı olabilir; bu durumda önce o kişinin mirasçılarının da belirlenmesi gerekir. Zincirleme mirasçılık, Ankara'ya göç etmiş ailelerde tapudaki pay sayısını şaşırtıcı ölçüde artırır.
Mirası Reddetmek İçin Üç Ay
Murisin borçlu öldüğü düşünülüyorsa mirasın reddi gündeme gelir. Ret beyanı, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılır. Tarım kredisi, banka kredisi ya da kooperatif borcu bulunan çiftçi ailelerinde borcun gerçek boyutu çoğu zaman bu süre içinde netleşmez. Murisin ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; ama bu durumun ispatı mirasçıya düşer. Süreyi geçirmeden borç araştırması yapmak bu yüzden önemlidir.
Ortaklığın Giderilmesi: Hisseli Tarlanın Akıbeti
Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. 2023'ten bu yana bu davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar; tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'ndaki asgari arazi büyüklüğü kuralları nedeniyle bölmek çoğu zaman mümkün olmaz ve satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilir. Satış ihale ile yapılır; köydeki bir tarlanın değerini doğru tespit etmek ve ihaleye katılım stratejisi bu aşamada önem kazanır.
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum da köyde kalan mirasçının yıllardır tarlayı tek başına ekmesi, diğerlerinin bir şey almamasıdır. Bu durumda ecrimisil ve kullanımdan doğan alacak talepleri ayrıca değerlendirilebilir.
Tenkis ve Muris Muvazaası
Murisin hayattayken bir çocuğuna tapuda satış göstererek taşınmaz devrettiği, ancak gerçekte bağışlama amacı taşıdığı iddiası Çankırı'daki miras davalarında sık rastlanan bir konudur. Bu durumda muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılabilir. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davası yoluna gidebilir. Hangi davanın açılacağı; devrin tarihi, bedelin ödenip ödenmediği ve murisin gerçek iradesine dair delillere göre belirlenir. Köyde herkesin bildiği ama kâğıda geçmemiş olgular, tanık beyanıyla dosyaya taşınabilir.
Kadastro ve Zilyetlik Sorunları
Çankırı'nın bazı köylerinde tapu kaydı ile fiili kullanım birbirini tutmaz. Kadastro sırasında bir mirasçı adına tespit edilmiş, diğerlerinin payı yok sayılmış taşınmazlar mirasçılar arasında uyuşmazlık konusudur. Kadastro tespitine karşı askı ilanı süresinde itiraz edilmemişse, tespitten önceki hukuki sebeplere dayanarak dava açmak kanundaki on yıllık süreyle sınırlıdır. Bu nedenle eski tarihli tespitlerde sürenin dolup dolmadığı ilk iş olarak incelenmelidir.
Çankırı'dan Gelen Sorular
Ankara'da yaşıyorum; Çankırı'daki tarla için davayı nerede açarım?
Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yerde açılır. Tarla Kurşunlu'ya bağlı bir köydeyse dava Kurşunlu'da görülür. Duruşmalara her seferinde gitmeniz gerekmez; vekil aracılığıyla takip edilebilir.
Uzaktaki Mirasçılar: Vekâletname ve Tebligat
Çankırı'dan Ankara'ya, İstanbul'a ve yurt dışına uzanan göç, miras dosyalarında tebligat sorununu da beraberinde getirir. Ortaklığın giderilmesi davasında bütün paydaşların davaya katılması gerekir; adresi bilinmeyen bir mirasçı, davayı aylarca uzatabilir. Bu nedenle dava açmadan önce mirasçıların güncel adreslerini adres kayıt sisteminden araştırmak, yurt dışında yaşayanlar için tebligat süresini hesaba katmak gerekir. Davaya katılmak istemeyen ya da işlemleri tek elden yürütmek isteyen mirasçılar, noterden ya da yurt dışında konsolosluktan verecekleri vekâletnameyle süreci kolaylaştırabilir. Köydeki taşınmaz için anlaşmaya varan mirasçılar ise dava açmadan, tapu müdürlüğünde rızai taksim yoluyla da paylaşım yapabilir.
Babamdan kalan tarlayı yıllardır ağabeyim ekiyor; bir şey isteyebilir miyim?
Paydaşlardan birinin taşınmazı diğerlerini dışlayarak tek başına kullanması hâlinde, kullanımdan men edilen paydaşlar ecrimisil talep edebilir. Ecrimisil için genellikle paydaşın kullanıma karşı çıktığını gösteren bir ihtar ya da dava gerekir; geçmişe dönük talepler de beş yıllık süreyle sınırlıdır. Çankırı'daki tarlalar için emsal kira bedeli bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Çankırı'da miras kalan bir taşınmazla ilgili hakkınızı öğrenmek ya da paylaşımı hukuki zemine taşımak istiyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz.
