Gaziantep'te ticaret uzun süre söze ve el sıkışmaya dayandı; bugün hâlâ pek çok iş ilişkisi yazılı bir metin olmadan, yalnızca güven üzerine kurulur. Ancak dış pazarlara açılan, bankalarla çalışan ve onlarca tedarikçiyle iş yapan şirketler için yazılı ve iyi düşünülmüş bir sözleşme artık bir zorunluluktur. Fason üretimden ihracata, inşaattan tarım ürünü alımına kadar Gaziantep'in ekonomik hayatı sözleşmeler üzerinden döner. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Gaziantep'te sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve bunlardan doğan uyuşmazlıkların çözümünde danışmanlık ve vekillik yapıyoruz.
Fason Üretim Sözleşmeleri
Gaziantep'te tekstil ve halı sektöründe bir firmanın siparişini başka bir atölye ya da fabrikanın üretmesi yaygındır. Fason üretim sözleşmesinde hammaddenin kim tarafından sağlanacağı, fire oranı, teslim süreleri, kalite standartları, ayıplı ürünlerin bildirimi ve sipariş verenin tasarımlarının gizliliği açıkça düzenlenmelidir. Yazılı sözleşme yoksa, gecikmeli teslim ya da ayıplı üretim iddialarında tarafların hak ve yükümlülükleri ancak yazışmalar ve tanıklarla belirlenebilir. Bu da çoğu zaman uzun ve maliyetli davalar anlamına gelir.
Bayilik, Distribütörlük ve Acentelik
Gaziantep'in gıda markaları ve üreticileri, ürünlerini başka illerde ve yurt dışında bayiler, distribütörler ve acenteler aracılığıyla satar. Bu sözleşmelerde bölge münhasırlığı, satış hedefleri, fiyat politikası, marka kullanımı ve sözleşmenin sona ermesi hâlinde stokların akıbeti düzenlenmelidir. Acentelik ilişkisinin sona ermesinde Türk Ticaret Kanunu'nun öngördüğü denkleştirme tazminatı gündeme gelebilir; bazı yargı kararlarında bu tazminat, şartları varsa tek satıcılık ve distribütörlük ilişkilerine de kıyasen uygulanmıştır. Rekabet hukuku açısından ise yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi hükümlerin geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir.
İhracat Satış Sözleşmeleri
Gaziantep'ten Irak'a, Orta Doğu'ya, Afrika'ya ve Avrupa'ya uzanan ihracat ilişkilerinde sözleşme, iki farklı hukuk sistemi arasında köprü görevi görür. Teslim şekli, risk geçişi, ödeme yöntemi, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yolu açıkça yazılmalıdır. Türkiye, Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması'na taraftır ve taraflar aksini kararlaştırmadıkça bu antlaşma birçok uluslararası satışa uygulanabilir. Tahkim şartı konulacaksa, tahkim yeri ve kurumu dikkatle seçilmelidir.
Eser Sözleşmesi ve Kat Karşılığı İnşaat
Deprem sonrası yeniden yapılanma, Gaziantep'te inşaat sözleşmelerinin sayısını artırdı. Eser sözleşmesinde işin tanımı, teslim tarihi, gecikme cezası, ayıp bildirimleri ve ödeme planı açıkça düzenlenmelidir. Kat karşılığı inşaat sözleşmesinin, tapuda devir taahhüdü içermesi nedeniyle noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; aksi hâlde geçerlilik sorunu doğabilir. Malzeme fiyatlarındaki ani artışlar nedeniyle müteahhidin edimini yerine getirmekte zorlanması hâlinde, Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesindeki aşırı ifa güçlüğü hükümleri ve sözleşmenin uyarlanması gündeme gelebilir.
Tarım Ürünü Alım Satımı
Antep fıstığı ve zeytin üreticileri ile tüccarlar arasında, ürün hasattan önce satılabilir ya da peşin bedelle alınabilir. Bu sözleşmelerde ürünün miktarı, kalitesi, teslim zamanı ve fiyatın belirlenme yöntemi açıkça yazılmalıdır. Kuraklık, don veya rekoltenin beklenenden düşük çıkması gibi durumlarda tarafların sorumluluğu, sözleşmede bu risklerin nasıl paylaştırıldığına göre değişir. Yazılı sözleşme yapılmadığında, ürün bedeli ve teslim uyuşmazlıkları Gaziantep'in kırsal ilçelerinde sıkça mahkemeye taşınır.
Kira Sözleşmeleri ve Depremin Etkisi
Depremden sonra Gaziantep'te pek çok işyeri ve konut, hasar nedeniyle bir süre kullanılamaz hâle geldi ya da tamamen yıkıldı. Kiralananın yok olması hâlinde kira sözleşmesi sona erer. Kiralananda kullanımı önemli ölçüde engelleyen bir ayıp ortaya çıkarsa ise kiracı, şartları varsa kira bedelinden indirim, ayıbın giderilmesini isteme ya da sözleşmeyi feshetme haklarına sahiptir. Depremden önce peşin ödenen kiralar, depozitolar ve kiracının yaptığı faydalı masraflar da uyuşmazlık konusu olabilir. Yeni yapılacak kira sözleşmelerinde, binanın hasar durumu, depozitonun iadesi, artış oranı ve tahliye koşullarının açıkça yazılması, Gaziantep'te sonradan çıkabilecek tartışmaları azaltır.
Cezai Şart, Fesih ve İfa
- Cezai şart: Sözleşmeye uyulmaması hâlinde ödenecek bedel; tacir olan borçlu, Türk Ticaret Kanunu uyarınca cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesini kural olarak isteyemez, bu nedenle oran imzadan önce dikkatle belirlenmelidir.
- Fesih ve dönme: Haklı nedenle fesih, temerrüt hâlinde dönme ve bunların sonuçları.
- İfa ve ayıp: Teslim edilen malın ya da eserin ayıplı olması hâlinde bildirim süreleri ve seçimlik haklar.
- Teminatlar: Banka teminat mektupları, kefalet ve rehin sözleşmeleri.
Sık Sorulan Sorular
Sözlü yapılan anlaşma geçerli mi?
Kanunun özel bir şekil şartı öngörmediği sözleşmeler sözlü olarak da geçerlidir; ancak ispat açısından yazılı belge her zaman büyük avantaj sağlar.
Hazır sözleşmeyi imzalamadan önce neyi kontrol etmeliyim?
Fesih koşulları, cezai şart, yetkili mahkeme, teslim süreleri ve ödeme maddeleri öncelikle incelenmelidir.
Gaziantep'te imzalayacağınız ya da uyuşmazlık yaşadığınız bir sözleşme varsa, metni birlikte inceleyebiliriz.
