Gaziantep, Suriye'deki savaşın başladığı 2011'den bu yana Türkiye'de geçici koruma altındaki Suriyelilerin en kalabalık yaşadığı illerden biri oldu. Şehrin eski mahallelerinde, sanayi bölgelerinin çevresinde ve ilçelerde on yıldan uzun süredir yaşayan, burada çalışan, evlenen ve çocuklarını okula gönderen yüz binlerce kişi, Gaziantep'in toplumsal ve ekonomik dokusunun parçası hâline geldi. Aralık 2024'te Suriye'deki yönetimin değişmesinin ardından gönüllü geri dönüşler arttı; bu da kalmak, dönmek ya da statü değiştirmek isteyenler için yeni hukuki sorular doğurdu. Suriyelilerin yanında Iraklı, Afgan ve diğer ülke vatandaşları da ilde yaşar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Gaziantep'te yabancılara ve onlarla çalışan işverenlere yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve vekillik yapıyoruz.
Geçici Koruma Statüsü ve Kayıt İşlemleri
Geçici koruma, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile Geçici Koruma Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenir. Bu statüdeki kişilerin kayıtlı oldukları ilde ikamet etmesi, adres değişikliklerini bildirmesi ve il dışına çıkışta izin alması gerekir. Gaziantep'te sık karşılaşılan sorunlar arasında adres doğrulamasının yapılamaması nedeniyle kaydın pasife alınması, kimlik belgelerinin yenilenmesi, evlilik ve doğum gibi olayların kayıtlara işlenmesi bulunur. Kaydın iptal edilmesi ya da statünün sona erdirilmesi gibi işlemler idari işlemdir ve bunlara karşı yargı yolu açıktır.
Gönüllü Geri Dönüş ve Statü Değişikliği
Suriye'ye kalıcı olarak dönmek isteyen kişiler, gönüllü geri dönüş işlemleriyle Türkiye'den ayrılabilir; Karkamış Sınır Kapısı bu dönüşlerin yapıldığı kapılardan biridir. Gönüllü geri dönüş yapan kişinin geçici koruma statüsü sona erer. Bu nedenle dönmeden önce Türkiye'deki taşınmaz, banka hesabı, işçilik alacağı, kira sözleşmesi ve devam eden davalar gibi konuların düzenlenmesi önemlidir. Türkiye'de kalmak isteyen ve şartları taşıyan kişiler için ise ikamet izni türlerine geçiş ya da vatandaşlık başvurusu gibi seçenekler değerlendirilebilir. Bu kararlar geri dönüşü zor sonuçlar doğurabileceği için aceleyle verilmemelidir.
İkamet İzni ve Çalışma İzni
Geçici koruma dışındaki yabancılar, Türkiye'de kalmak için kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem veya diğer türlerde ikamet izni almalıdır. Başvurular Gaziantep İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne yapılır. İkamet izni başvurusunun reddi ya da iznin iptali hâlinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Gaziantep Üniversitesi ve diğer üniversitelerde okuyan yabancı öğrenciler için de öğrenci ikamet izni ve mezuniyet sonrası statü değişikliği önemli konulardır.
Çalışma izni, işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvuru yapılarak alınır. Gaziantep'in tekstil, gıda ve inşaat sektörlerinde çok sayıda yabancı işçi çalışır. İzinsiz çalıştırma, hem işveren hem de yabancı için idari para cezası doğurabilir; yabancı açısından ise sınır dışı etme sebebi olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle işverenlerin başvuruları zamanında yapması ve yabancı işçilerin statülerini takip etmesi gerekir.
Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim
Sınır dışı etme kararı, kamu düzeni, güvenlik, izinsiz çalışma, sahte belge kullanma veya ikamet şartlarının ihlali gibi sebeplerle verilebilir. Karar yabancıya veya avukatına tebliğ edilir ve tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Dava açılması, kural olarak dava sonuçlanana kadar yabancının sınır dışı edilmesini durdurur; ancak kanunda bu kuralın istisnaları da bulunur. İdare mahkemesi bu davaları on beş gün içinde karara bağlar ve verilen karar kesindir.
Sınır dışı edilmek üzere idari gözetime alınan yabancı, gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Gözetimin süresi, gerekliliği ve gözetim yerinin koşulları bu başvurunun konusudur. Gaziantep'te bu dosyalarda yabancının ailesinin Türkiye'de olması, çocuklarının burada okuması, ülkesine döndüğünde karşılaşabileceği riskler ve uzun yıllardır süren ikamet, kararın değerlendirilmesinde önemli unsurlardır.
Vatandaşlık ve Taşınmaz Edinimi
- Evlilik yoluyla vatandaşlık: Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evlilik birliği devam eden yabancı, kanundaki diğer şartlarla başvurabilir.
- Genel ve istisnai yoldan vatandaşlık: İkamet süresi, geçim kaynakları ve diğer şartlar ayrı ayrı incelenir.
- Taşınmaz edinimi: Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinmesi mütekabiliyet ve kanuni sınırlamalara tabidir; bazı ülke vatandaşları için kısıtlamalar söz konusudur.
- Yabancı ortaklı şirketler: Gaziantep'te Suriyeli ve diğer yabancı yatırımcıların kurduğu şirketlerin ortaklık, vergi ve çalışma izni yükümlülükleri.
Sık Sorulan Sorular
Sınır dışı etme kararı tebliğ edildi; ne kadar sürem var?
Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde Gaziantep idare mahkemesinde dava açılabilir. Süre çok kısa olduğundan vakit kaybetmeden harekete geçilmelidir.
Gönüllü geri dönüş yaptıktan sonra Türkiye'ye tekrar gelebilir miyim?
Geri dönüşten sonra Türkiye'ye giriş, genel vize ve giriş kurallarına tabidir; geçici koruma statüsü kendiliğinden geri gelmez.
Gaziantep'te yabancılar hukukuna ilişkin bir sorununuz varsa, sürelerin kısa olduğunu göz önünde tutarak dosyanızı hızla değerlendirebiliriz.
