Rize'nin yabancılar hukukuyla ilişkisi iki yönlüdür. Bir yanda, çay hasadı döneminde Gürcistan başta olmak üzere komşu ülkelerden bahçelerde çalışmak için gelen mevsimlik işçiler, yazın yaylaları ziyaret eden yabancı turistler, üniversitede okuyan uluslararası öğrenciler ve ilde yaşamaya karar veren yabancılar vardır. Öte yanda, yıllar önce Almanya'ya, Avusturya'ya ya da başka ülkelere göç etmiş, bir kısmı o ülkenin vatandaşlığına geçmiş Rizeli aileler ve onların Rize'deki mal varlığı bulunur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Rize'de yabancıların ve yabancı ülke vatandaşlığı edinmiş gurbetçilerin hukuki işlemlerinde danışmanlık veriyoruz.
Mevsimlik Yabancı İşçiler ve Çalışma İzni
Çay hasadında çalışan yabancı işçilerin hukuki durumu, Rize'nin her yıl yeniden gündeme gelen konularındandır. Türkiye'de yabancıların çalışması kural olarak çalışma izni ya da çalışma izni muafiyeti gerektirir; turist olarak girip izinsiz çalışan yabancı hem idari para cezası hem de sınır dışı edilme riskiyle karşılaşır. İzinsiz yabancı çalıştıran işveren de idari para cezasına muhatap olur. Bahçe sahiplerinin, hasat dönemi öncesinde mevsimlik tarım işlerine ilişkin güncel düzenlemeleri ve valilik ile ilgili kurumların uygulamalarını kontrol etmesi gerekir. Yabancı işçinin iş kazası geçirmesi hâlinde sigorta kaydının bulunmaması, hem işçi hem de işveren bakımından ağır sonuçlar doğurur.
İkamet İzinleri
- Kısa dönem ikamet: Taşınmaz sahibi olan, turizm amacıyla uzun süre kalan ya da ticari bağlantı kuran yabancılar için en sık kullanılan izin türüdür.
- Öğrenci ikameti: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi'nde öğrenim gören yabancı öğrenciler için düzenlenir; öğrencilik sona erdiğinde izin de sona erer.
- Aile ikameti: Türk vatandaşıyla evli yabancı eş ve çocuklar için verilir; evliliğin samimiyeti incelenebilir.
- Uzun dönem ikamet: Belirli süre kesintisiz ikamet etmiş yabancılara şartları sağlanırsa verilir.
İkamet izni başvuruları il göç idaresi aracılığıyla yürütülür. Başvurunun reddi ya da iznin iptali kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir; Rize'de bu davalar Rize İdare Mahkemesinde görülür.
Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim
Sınır dışı etme kararı tebliğ edilen yabancı ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açabilir. Bu süre çok kısadır ve kaçırılması hâlinde kararın uygulanması riski doğar. Dava açılması, kural olarak kararın uygulanmasını durdurur; ancak kanunda sayılan bazı hâllerde bu kural uygulanmaz. Sınır dışı etme kararı ile birlikte idari gözetim kararı da verilmişse, gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Yabancının Türkiye'deki aile bağları, çocuklarının durumu ve geri gönderileceği ülkede karşılaşabileceği riskler, savunmanın ana başlıklarıdır.
Yabancıların Taşınmaz Edinimi
Rize'nin yaylaları ve deniz manzaralı konutları, son yıllarda yabancı alıcıların da ilgisini çekti. Yabancı gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz edinmesi, karşılıklılık ilkesi, kişi başına alan sınırlaması ve askerî yasak ve güvenlik bölgelerine ilişkin kısıtlamalara tabidir. Satış öncesinde taşınmazın imar durumu, yapı ruhsatı ve iskânı, yayla taşınmazlarında ise mera, orman ve hazine niteliği taşıyıp taşımadığı mutlaka araştırılmalıdır. Tapu işlemlerinde yeminli tercüman bulundurulması ve bedelin bankacılık kanalıyla ödenmesi gibi usuller de gözetilir.
Yabancıyla Evlilik ve Aile Birleşimi
Rize'de Türk vatandaşlarının komşu ülkelerden ya da gurbette tanıştıkları yabancılarla evlenmesi de yabancılar hukukunu ilgilendirir. Evlilik, yabancı eşe doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı, kanundaki diğer şartları da taşıyorsa vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Bu süreçte evliliğin fiilen sürdürülüp sürdürülmediği incelenir. Yurt dışında yapılan evliliklerin Türkiye'deki nüfus kaydına işlenmesi de ayrıca takip edilmelidir.
Gurbetçiler: Mavi Kart ve Vatandaşlık
Doğumla Türk vatandaşı olup sonradan izinle başka bir ülkenin vatandaşlığına geçen kişiler ve onların belirli altsoyu, Mavi Kart ile Türkiye'deki pek çok haklarını korumaya devam eder. Mavi Kart sahipleri Rize'deki taşınmazları üzerinde mülkiyet, miras ve ticari faaliyet haklarını, yabancılara uygulanan bazı sınırlamalara tabi olmadan kullanabilir. Bununla birlikte seçme ve seçilme gibi bazı haklar kapsam dışındadır. Mavi Kart başvurusu, vatandaşlıktan çıkış belgelerinin ve nüfus kayıtlarının uyumlu olmasını gerektirir. Türk vatandaşlığını yeniden kazanmak isteyenler için ise kanunda öngörülen kolaylaştırılmış yollar ayrıca değerlendirilmelidir.
Rize'den Sorular
Hasat için yabancı işçi çalıştırmak istiyorum; ne yapmalıyım?
İşe başlatmadan önce çalışma izni ya da izin muafiyeti şartlarının sağlanması ve sigorta bildiriminin yapılması gerekir. Güncel düzenlemeler hasat döneminden önce kontrol edilmelidir.
Almanya vatandaşıyım; Rize'deki babamdan kalan evi miras alabilir miyim?
Mavi Kart sahibiyseniz mirasçılık hakkınız Türk vatandaşları gibi korunur. Mavi Kartınız yoksa yabancıların miras yoluyla taşınmaz edinimine ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilmelidir.
Rize'de yabancılar hukukuna ilişkin işleminizi ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.
