Rize'de zarar çoğu zaman gökyüzünden başlar. Türkiye'nin en çok yağış alan illerinden birinde, sağanağın ardından kayan bir yamaç, taşan bir dere ya da çöken bir istinat duvarı; evleri, çay bahçelerini, araçları ve bazen de can güvenliğini tehdit eder. Böyle bir olayın ardından ilk soru, zararın kimden ve hangi yolla isteneceğidir: komşudan mı, yol yapan idareden mi, inşaat firmasından mı, sigortadan mı? Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Rize'de doğal afet, kaza ve haksız fiil kaynaklı tazminat taleplerinde müvekkillerimize yol gösteriyoruz.
Heyelan ve Sel Sonrası Kim Sorumlu?
Doğal afetin kendisi kimsenin kusuru değildir; ancak zararın oluşmasında ya da büyümesinde insan eli varsa sorumluluk doğabilir. Yol genişletme çalışmasında yamacın desteksiz bırakılması, dere yatağının daraltılması, yağmur suyu kanallarının bakımsız kalması ya da riskli alanda yapı ruhsatı verilmesi gibi durumlarda idarenin hizmet kusuru tartışılır. Bu taleplerde önce ilgili idareye başvurulur; başvurunun reddi ya da altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde tam yargı davası açılabilir. Rize'de bu davalar Rize İdare Mahkemesinde görülür.
Zarar özel bir kişinin ya da şirketin eyleminden doğmuşsa, örneğin komşu parseldeki kazı nedeniyle eviniz zarar gördüyse, haksız fiil hükümlerine göre adli yargıda tazminat davası açılır. Hangi yolun seçileceği, kusurlu görünen tarafın kim olduğuna göre belirlenir; yanlış yargı yolunda açılan dava zaman kaybettirir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatı
Çay fabrikaları, inşaat ve yol şantiyeleri, liman ve dolgu çalışmaları, ayrıca ilin bilinen yeraltı madencilik faaliyeti, Rize'de iş kazası riskinin yoğunlaştığı alanlardır. İş kazası geçiren işçi, SGK'dan sağlanan yardımların yanı sıra işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Ölümlü kazalarda ölenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve bazı hâllerde anne-baba destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu davalarda kusur oranı, maluliyet oranı ve aktüerya hesabı belirleyicidir; iş kazası kaynaklı tazminat davaları iş mahkemesinde görülür.
Rize'de Diğer Tazminat Alanları
- Trafik kazaları: Virajlı yayla yolları ve yoğun sahil yolu nedeniyle sık görülür; zorunlu trafik sigortasına başvuru ve dava süreci ayrıca planlanmalıdır.
- Tıbbi hatalar: Kamu hastanelerindeki hekim hatalarında tazminat idareye karşı, özel hastanelerde ise hastane ve hekime karşı istenir.
- Kamulaştırma ve el atma: Yol ve dolgu projeleri nedeniyle kamulaştırmasız el atılan taşınmazlarda bedel ve tazminat talebi.
- Kişilik hakkı ihlalleri: Sosyal medyada ve yerel basında yapılan saldırılar nedeniyle manevi tazminat.
- Hayvan ve tarım zararları: Komşu arazideki çalışmalar ya da kirlilik nedeniyle çay bahçesinin zarar görmesi.
Afet Sonrası Hak Sahipliği ve İdari Süreçler
Heyelan ya da sel sonrasında konutu yıkılan veya ağır hasar gören aileler için tazminat davası tek yol değildir. Afetlerden etkilenen yerlerde, 7269 sayılı Kanun kapsamında hasar tespiti yapılır ve şartları taşıyan malikler hak sahibi sayılarak konut veya kredi desteğinden yararlanabilir. Hasar tespitine ve hak sahipliği kararlarına karşı itiraz ve dava yolları açıktır; ancak süreler kısa olduğundan tebliğ edilen kararların hemen değerlendirilmesi gerekir. Rize'de aynı yamaçta birden fazla evin etkilendiği heyelanlarda, komşuların ortak hareket ederek delil tespiti yaptırması ve teknik bilirkişi raporunu birlikte değerlendirmesi, hem idari başvurularda hem de olası davalarda tutarlılık sağlar. Hak sahipliği desteği, idarenin kusuru varsa ayrıca tazminat istenmesine kural olarak engel değildir; ancak alınan yardımların hesapta dikkate alınabileceği unutulmamalıdır.
Zamanaşımı ve Delil Toplama
Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. İdari yargıda ise başvuru ve dava süreleri ayrıca kısıtlıdır. Heyelan ya da sel sonrasında zararın fotoğraf ve videoyla kayda alınması, belediye ve AFAD hasar tespit tutanaklarının istenmesi ve mahkeme aracılığıyla delil tespiti yaptırılması, sonraki davanın temelini oluşturur.
Manevi tazminatta ise miktar, olayın ağırlığı, tarafların durumu ve yaşanan acının derecesi gözetilerek hâkim tarafından belirlenir; Rize'de bir ailenin evini ve bahçesini birlikte kaybetmesi gibi durumlarda bu unsurların somut olarak anlatılması önemlidir.
Rize'den Sorular
Evimiz heyelanda hasar gördü; DASK bunu karşılar mı?
Zorunlu deprem sigortası esas olarak depremi ve deprem kaynaklı zararları kapsar. Depremle bağlantısı olmayan heyelan zararları için konut sigortası poliçesinin kapsamına ve sorumlu tarafın bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.
Yol yapımı bahçemi kaydırdı; kime başvurmalıyım?
Yolu yapan idare belirlenmeli, önce ona yazılı başvuru yapılmalı ve süreler takip edilerek gerekirse tam yargı davasına gidilmelidir.
Rize'de uğradığınız zararla ilgili belgeleri ilk görüşmede birlikte değerlendirip doğru yargı yolunu belirleyebiliriz.
