Aile hukuku boşanmayla başlayıp bitmez. Rize'de bir anne, yurt dışında yaşayan babanın çocukla görüşmesinin nasıl düzenleneceğini sorar; bir baba, yıllar önce belirlenen nafakanın bugünkü koşullara uyarlanmasını ister; bir aile, köyde yaşayan yaşlı bir yakınının vesayeti için mahkemeye başvurur. Kuşaklar arası bağın güçlü olduğu, ama aile üyelerinin çoğu zaman farklı şehir ve ülkelere dağıldığı Rize'de, aile hukuku dosyaları bu coğrafi dağınıklığı da hesaba katmayı gerektirir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Rize'de aile hukukunun boşanma dışındaki alanlarında da danışmanlık ve dava takibi yürütüyoruz.
Rize'de Aile Davalarına Hangi Mahkeme Bakar?
Rize merkez ile Derepazarı, Güneysu ve İyidere için görevli mahkeme, Rize Adliyesi'ndeki Rize Aile Mahkemesidir. Pazar, Çayeli ve Kalkandere adliyelerinin yargı çevresinde yaşayan aileler için ise aile davaları, ilgili adliyede bu davalara bakmakla görevli mahkemede görülür. Hangi mahkemenin yetkili olduğu davanın türüne göre değişir: velayet ve kişisel ilişki davalarında çocuğun yerleşim yeri, nafaka davalarında ise davacının yerleşim yeri de önem kazanır.
6284 Sayılı Kanun ve Koruma Kararları
Ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesine ilişkin 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kişiler için hızlı koruma imkânı sağlar. Uzaklaştırma, ortak konuttan çıkarma, iletişim yasağı ve silah teslimi gibi tedbirlere aile mahkemesi hâkimi karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amirinin de geçici tedbir alma yetkisi vardır. Koruma kararı için şiddetin ispatı aranmaz; başvuru kolluğa, savcılığa ya da doğrudan mahkemeye yapılabilir. Tedbir kararına aykırılık zorlama hapsine yol açar. Köylerde ve küçük ilçe merkezlerinde tarafların birbirini sürekli görmek zorunda kaldığı durumlarda, tedbirin kapsamının somut ve uygulanabilir biçimde belirlenmesi önemlidir.
Velayet, Kişisel İlişki ve Nafaka Değişikliği
- Velayetin değiştirilmesi: Koşullar değiştiğinde, örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi ya da başka bir ile taşınması hâlinde istenebilir.
- Kişisel ilişki düzeni: Gurbette yaşayan ebeveynin yaz tatilinde Rize'ye gelişi ya da çocuğun yurt dışına götürülmesi gibi ayrıntılar kararda açıkça yazılmalıdır.
- Nafakanın artırılması veya azaltılması: Tarafların gelirlerinde ya da çocuğun ihtiyaçlarında önemli değişiklik olduğunda dava açılabilir.
- Çocuk kaçırma: Çocuğun yurt dışına izinsiz götürülmesi hâlinde Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iade mekanizması gündeme gelir.
Soybağı, Evlat Edinme ve Vesayet
Babalık davası, soybağının reddi ve tanımanın iptali gibi soybağı davaları, kesin süre şartlarına bağlıdır; sürelerin olaydan ya da öğrenmeden itibaren işlemeye başladığı hâllerde gecikme hakkı ortadan kaldırabilir. Evlat edinmede aile mahkemesi, evlat edinenle çocuk arasında belirli bir süre bakım ilişkisinin kurulmuş olmasını ve çocuğun üstün yararını arar. Yaşlı nüfusun görece yüksek olduğu Rize köylerinde ise vesayet ve kısıtlama talepleri önem taşır; ayırt etme gücünü yitirmiş bir yakının malvarlığının, özellikle bahçe ve taşınmazlarının korunması için vasi atanması sulh hukuk mahkemesinden istenir.
Nişanın Bozulması ve Yardım Nafakası
Rize'de nişan, düğünden önce iki ailenin karşılıklı hediyeleştiği ve takı taktığı önemli bir aşamadır. Nişan bozulduğunda, nişanlıların birbirlerine ve aile bireylerinin nişanlılara verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir; nişanın bozulmasında kusurlu olan taraftan maddi ve şartları varsa manevi tazminat talep edilebilir. Nişanlanmadan doğan istemler, nişanın sona ermesinden itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Aile hukukunun Rize'ye özgü bir başka yüzü, yaşlı ebeveynlerin bakımıdır. Çocukları büyük şehirlere ya da yurt dışına göç etmiş ve köyde yalnız kalan yaşlılar, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek durumdaysa, altsoyundan yardım nafakası isteyebilir. Kardeşler de refah içinde bulunmaları koşuluyla yardım nafakasıyla yükümlü tutulabilir. Nafaka miktarı, istemde bulunanın ihtiyacına ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir.
Aile Konutu Şerhi
Eşlerden biri, diğerinin rızası olmadan aile konutunu devredemez ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Tapuda konutun aile konutu olduğunun şerh edilmesi, bu korumayı üçüncü kişilere karşı da görünür kılar. Rize'de aile konutu çoğu zaman köydeki müstakil ev olduğundan, şerh talebinden önce taşınmazın kimin adına kayıtlı olduğu ve hisseli olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Aile konutu şerhi, boşanma davası sırasında da tedbir olarak istenebilir ve eşin konutu habersizce satmasının önüne geçebilir.
Şerh, eşlerden birinin tek başına tapu müdürlüğüne başvurmasıyla da konulabilir; konutun aile konutu niteliği taşıdığını gösteren belgeler başvuruya eklenir.
Rize'den Sorular
Eski eşim çocuğu Almanya'ya götürmek istiyor; iznim gerekir mi?
Velayet kararındaki düzenlemeye bağlıdır. Ortak velayet ya da kişisel ilişki hakkını etkileyecek bir taşınma söz konusuysa mahkemeye başvurularak karar alınması gerekir.
Rize'de aile hukukuna ilişkin sorunuzu ilk görüşmede dinleyip sizin için uygun hukuki yolu birlikte değerlendirebiliriz.
