Osmaniye, Suriye sınırına doğrudan komşu olmasa da Hatay'a, Gaziantep'e ve Adana'ya uzanan yolların kesiştiği konumu nedeniyle, Suriye'deki iç savaştan sonra geçici koruma altındaki çok sayıda kişinin yerleştiği illerden biri oldu. Bugün il merkezinde, Kadirli'de ve Düziçi'nde yabancı aileler kiracı, işçi, esnaf ve öğrenci olarak gündelik hayatın parçasıdır. Yerfıstığı ve sebze hasadında çalışan mevsimlik işçiler, sanayi bölgesinde iş arayanlar, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi'nde okuyan uluslararası öğrenciler ve Türk vatandaşlarıyla evlenen yabancılar bu alanın farklı yüzleridir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Osmaniye'de yabancıların statü, izin, sınır dışı etme ve vatandaşlık süreçlerinde danışmanlık ve vekillik yürütüyoruz.
Geçici Koruma, İkamet İzni ve Uluslararası Koruma Farkı
Osmaniye'deki yabancıların hukuki durumunu anlamanın ilk adımı, kişinin hangi statüde bulunduğunu doğru belirlemektir. Suriye'den toplu olarak gelenler geçici koruma rejimine tabidir ve kimlik belgeleri bu rejime göre düzenlenir; bu belge bir ikamet izni değildir. Turistik, aile, öğrenci veya kısa dönem ikamet izinleri ise 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'ndaki ayrı koşullara bağlıdır. Uluslararası koruma başvurusu yapan kişinin durumu da farklıdır. Statüler arasındaki geçişler sınırlı olduğu için, örneğin geçici koruma altındaki bir kişinin evlilik ya da iş nedeniyle ikamet iznine geçmek istediğinde hangi yolun açık olduğu dosya bazında incelenmelidir. Başvuruların ve adres kayıtlarının muhatabı Osmaniye İl Göç İdaresi Müdürlüğü'dür.
Kayıtlı olunan ilden izinsiz ayrılmak, adres değişikliğini bildirmemek ya da ikamet izninin süresini kaçırmak, kişinin ileride yapacağı başvuruları olumsuz etkileyebilir. 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra bölgeden geçici olarak ayrılan bazı ailelerin kayıt ve adres durumları bu nedenle ayrıca gözden geçirilmelidir.
Tarlada ve Fabrikada Çalışma İzni
Osmaniye ovasında hasat dönemlerinde çalışan yabancı işçilerin önemli bir kısmı geçici koruma altındaki kişilerdir. Mevzuat, mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde geçici koruma sağlananlar için çalışma izni muafiyeti öngörür; ancak bu muafiyet valilik kanalıyla yapılan başvuruya bağlıdır ve kendiliğinden doğmaz. Organize sanayi bölgesindeki fabrikalarda, inşaat şantiyelerinde ya da şehir merkezindeki işyerlerinde ise çalışma izni alınması işverenin yükümlülüğündedir. İzinsiz çalıştırma hâlinde işverene ve yabancıya idari para cezası uygulanabilir; yabancı bakımından bu durum sınır dışı etme sürecini de tetikleyebilir. Öte yandan izinsiz çalışan yabancının işçilik alacakları ve iş kazasından doğan hakları ortadan kalkmaz; kaçak çalıştırma, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim: Süreler Kısa
Sınır dışı etme kararına karşı, kararın yabancıya veya vekiline tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine dava açılabilir. Osmaniye'de verilen kararlar bakımından görevli mahkeme Osmaniye İdare Mahkemesi'dir. Kanunda sayılan bazı istisnai hâller dışında dava açılması, yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı etme işleminin uygulanmasını durdurur. İdari gözetim kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulur; Osmaniye merkezde, Kadirli'de ve Düziçi'nde sulh ceza hâkimliği bulunur. Gözetimin devamının gerekip gerekmediği belirli aralıklarla değerlendirilir ve koşulları ortadan kalkan gözetimin sona erdirilmesi istenebilir.
- Kararın tebliğ tarihi ve tebliğ edilen belgenin içeriği hemen kayıt altına alınmalıdır.
- Kişinin Türkiye'deki aile bağları, Türk vatandaşı eş veya çocuk, sağlık durumu ve ülkesine dönüşte karşılaşabileceği riskler davada ileri sürülmesi gereken temel unsurlardır.
- Hakkında ceza soruşturması bulunan yabancılarda, ceza dosyası ile idari süreç birlikte yönetilmelidir.
Karma Evlilikler, Çocuklar ve Aile Kayıtları
Osmaniye'de Türk vatandaşlarıyla yabancılar arasındaki evlilikler artık nadir değildir. Resmî nikâh kıyılmadan yalnızca dinî törenle başlayan birliktelikler ise hem kadın hem çocuklar açısından ciddi hukuki boşluk doğurur: nafaka, mirasçılık ve velayet hakları resmî kayda bağlıdır. Bu birlikteliklerden doğan çocukların babayla soybağının kurulması tanıma veya babalık davası yoluyla mümkündür; Türk vatandaşı babayla soybağı kurulan çocuk, kanundaki koşullarla Türk vatandaşlığını kazanabilir. Yabancı ülkede verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması için ise tanıma ve tenfiz davası gerekir.
Vatandaşlık Başvurusu ve Taşınmaz Edinimi
Genel yoldan vatandaşlık için kesintisiz beş yıllık yasal ikamet, Türk vatandaşıyla evlilik yoluyla vatandaşlık için ise en az üç yıllık evlilik ve evlilik birliğinin sürmesi gibi koşullar aranır. Geçici koruma altında geçen süreler genel yoldan vatandaşlık için gereken ikamet süresine kendiliğinden sayılmaz; bu nedenle başvurunun hangi dayanağa göre yapılacağı önceden planlanmalıdır. Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinimi ise karşılıklılık ilkesi ve bazı ülke vatandaşları için getirilen kısıtlamalar çerçevesinde değerlendirilir. Osmaniye'de bir yabancının tapu işlemi yapmadan önce kendi uyruğuna uygulanan kuralları ve taşınmazın bulunduğu bölgenin durumunu kontrol ettirmesi gerekir.
Sorular
Geçici koruma kimliğim var; başka bir ile taşınabilir miyim?
Kural olarak kayıtlı olunan ilde ikamet edilmesi beklenir; il değişikliği izne bağlıdır. İzinsiz ayrılış kayıtlarda sorun yaratabileceğinden önce göç idaresine başvurulmalıdır.
Eşim hakkında sınır dışı kararı verildi; ne kadar zamanımız var?
Dava açma süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Aile bağlarını gösteren nüfus kayıtları ve belgeler bu süre içinde hazırlanmalıdır.
Osmaniye'de bir izin başvurusu, sınır dışı etme kararı ya da vatandaşlık süreciyle ilgili destek almak isterseniz, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçerek durumunuzu birlikte değerlendirebilirsiniz.
