Niğde'de miras dosyalarının büyük bölümü toprakla ilgilidir. Bir kuşak önce dedenin işlediği tarla, bugün onlarca mirasçının hissesine bölünmüş durumdadır; mirasçıların bir kısmı köyde kalmış, bir kısmı Adana, Mersin, Kayseri, Ankara ya da İstanbul'a yerleşmiştir. Elma bahçeleri, patates tarlaları, köydeki kerpiç ev ve şehirdeki daire aynı tereke içinde yer alır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Niğde'de terekenin tespitinden paylaşımına kadar miras uyuşmazlıklarında mirasçılara vekillik ediyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve Terekenin Tespiti
Mirasçılık belgesi, mirasçıların kim olduğunu ve paylarını gösterir; noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Niğde merkezde sulh hukuk mahkemeleri merkez adliyededir; Bor'da da sulh hukuk mahkemesi bulunur. Çiftlik ve diğer küçük ilçelerdeki başvurular, ilgili adliyede bu işlere bakan mahkemeye yapılır. Belge alındıktan sonra tapu kayıtları, banka hesapları, araçlar ve tarımsal destek kayıtları incelenerek terekenin içeriği çıkarılır. Köy yerlerinde tapuda hâlâ ölmüş kişiler adına kayıtlı taşınmazlar bulunması sık rastlanan bir durumdur; bu kayıtların ölüm tarihine göre yeniden düzenlenmesi zaman alabilir.
Hisseli Tarlada Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar; tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, asgari büyüklüğün altındaki bölünmeleri sınırladığından çoğu zaman satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilir.
Niğde'de satış kararı verilen bir tarlanın değeri; sulanabilir olup olmadığına, kuyusunun ruhsatlı olup olmadığına, üzerindeki meyve ağaçlarının yaşına ve yola yakınlığına göre çok değişir. Bilirkişi raporunun bu ayrıntıları dikkate alması, ihalede mirasçıların değerinin altında bir bedelle karşılaşmaması için önemlidir. Mirasçılardan biri tarlayı yıllardır tek başına işliyorsa, diğerlerinin ecrimisil talepleri de gündeme gelebilir.
Mirasın Reddi, Tenkis ve Muris Muvazaası
- Mirasın reddi: Ölen kişinin tarımsal kredi veya kooperatif borçları terekeyi aşıyorsa mirasçılar mirası reddedebilir. Süre, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç aydır; başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır.
- Tenkis davası: Saklı payı ihlal eden bağışlama veya vasiyetlerde saklı paylı mirasçılar tenkis isteyebilir.
- Muris muvazaası: Kırsal ailelerde sık görülen bir tablo, babanın tarlaları ölümünden önce erkek çocuklarından birine satış gibi göstererek devretmesidir. Gerçekte bağış olan bu tür işlemler için tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılabilir.
- Vasiyetnamenin açılması ve iptali: Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılır; şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi nedenlere dayanan iptal davası ayrıca açılır.
Uzaktaki Mirasçılar İçin Pratik Notlar
Niğde'den göç etmiş ailelerde mirasçıların çoğu ili yalnızca bayramlarda ziyaret eder. Böyle durumlarda vekâletname ile işlemlerin yürütülmesi, tebligat adreslerinin güncel tutulması ve keşif gibi yerinde yapılması gereken işlemlerin önceden planlanması süreci hızlandırır. Yurt dışında yaşayan mirasçılar için vekâletname konsolosluklardan alınabilir. Paylaşım sırasında köydeki evin bakımı, bahçenin kimin tarafından işleneceği ve ürün gelirinin nasıl bölüneceği konusunda geçici bir anlaşma yapmak, uzun süren davalarda ilişkilerin bozulmasını önler.
Köy Evleri, Bahçeler ve Ürün Gelirinin Paylaşımı
Niğde köylerinde terekenin bir parçası çoğu zaman tapusu olmayan ya da tapusu başka bir parsele yazılmış eski evlerdir. Bu yapıların paylaşımı, önce mülkiyet durumunun netleştirilmesini gerektirir. Elma bahçesi gibi her yıl gelir getiren taşınmazlarda ise paylaşım tamamlanana kadar bahçeyi işleyen mirasçının diğerlerine ürün geliri ödeyip ödemeyeceği tartışma konusu olur. Mirasçılar arasında yazılı bir kullanım anlaşması yapılmamışsa, işleyen mirasçı emeğini ve masraflarını, diğerleri ise kullanım bedelini ileri sürer. Tarımsal destek ödemeleri ve çiftçi kayıt sistemindeki kayıtlar, arazinin fiilen kim tarafından işlendiğini göstermesi bakımından bu tartışmalarda yararlı belgelerdir. Paylaşım sözleşmesiyle mirasçıların tarlaları kendi aralarında bölüşmesi de mümkündür; bu sözleşmenin yazılı yapılması gerekir.
Niğde'de paylaşım ertelendikçe sorun büyür: mirasçılardan biri vefat ettiğinde hisseler bir kuşak daha bölünür, dava sürerken ölen mirasçının yerine onun mirasçıları davaya katılır. Uzun süren paylaşım dosyalarında mirasçılık belgelerinin güncel tutulması ve tebligatların yeni mirasçılara eksiksiz yapılması, kararın sonradan bozulmasını önler.
Sorular
Tarla yıllardır amcamın üzerinde, dedemden kalma. Hakkım var mı?
Tapudaki kayıt ve devrin nasıl yapıldığı incelenmelidir. Devir mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yapılmışsa muris muvazaasına dayalı dava gündeme gelebilir; amcanızın uzun süreli zilyetliği ise ayrıca değerlendirilir.
Mirasçılardan biri satışa razı değil, ne olur?
Ortaklığın giderilmesi davasında bütün mirasçıların rızası aranmaz. Mahkeme şartlar varsa taşınmazın satışına karar verebilir ve bedel paylar oranında dağıtılır.
Niğde'de bir miras paylaşımıyla ilgili adım atmadan önce durumu birlikte incelemek isterseniz Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Bu sayfa genel bilgi içerir.
