Tunceli'de miras dosyası açıldığında çoğu zaman ilk sorun, mirasçıların bir araya getirilmesidir. Uzun yıllar boyunca yoğun göç vermiş ilde bir ailenin mirasçıları İstanbul, İzmir, Ankara, Mersin ve Elazığ'a, bir kısmı da Almanya, İsviçre ya da başka Avrupa ülkelerine dağılmış olabilir. Köyde kalan ev, tarla, bahçe ve yayla payları kuşaklar boyu bölünmeden, tapuda çoğu zaman dede veya büyük dede adına kayıtlı kalmıştır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık, Tunceli'deki taşınmazlara ilişkin miras dosyalarında mirasçıların tespitinden paylaşıma kadar bütün süreci yürütür.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) notere başvurularak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Tapuda üç kuşak önceki bir kişi adına kayıtlı taşınmazlarda, önce ölen her kişi için ayrı ayrı mirasçılık belgesi gerekir; ara mirasçılardan biri yurt dışında ölmüşse o ülkenin kayıtlarının Türkiye'deki nüfus kaydına işlenmiş olması önemlidir. Nüfus kayıtlarındaki eksik ve hatalar, özellikle eski kuşaklarda sıkça görülür; bunların düzeltilmesi için ayrıca dava açmak gerekebilir.
Mirası Reddetmek İsteyenler İçin
Murisin borçlu olduğu biliniyorsa ya da tahmin ediliyorsa mirasın reddi gündeme gelir. Ret süresi, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç aydır ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Yurt dışında yaşayan mirasçı, bu beyanı konsolosluk aracılığıyla veya vekil eliyle de yapabilir. Süre kaçırılırsa mirasın reddedilmemiş sayılacağı unutulmamalıdır; ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu durumlar için ise ayrıca tespit davası değerlendirilebilir.
Köy Taşınmazlarında Ortaklığın Giderilmesi
Paylı ya da elbirliği halinde mülkiyette mirasçılar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Taşınmaz aynen bölünebiliyorsa paylara göre ayrılır; bölünemiyorsa satış yoluyla ortaklık giderilir. Tunceli'nin köylerinde arazi parçaları küçük ve dağınık olduğundan, aynen taksim çoğu zaman mümkün olmaz. Tarım arazilerinde ayrıca asgari parsel büyüklüğüne ilişkin sınırlamalar vardır. Davada bütün mirasçıların yer alması gerektiğinden, adresi bilinmeyen ya da yurt dışındaki mirasçılara tebligat süreci dosyanın süresini belirler.
Tapusuz ve Kadastro Sorunu Olan Yerler
Bazı köy taşınmazlarında kadastro tespiti, aileden kimse köyde yaşamadığı bir dönemde yapılmış olabilir. Bu durumda taşınmaz Hazine adına, başka bir kişi adına veya hiç tescil edilmeden kalmış olabilir. Kadastro tespiti kesinleştikten sonra, tespitten önceki hukuki sebeplere dayanılarak on yıl içinde dava açılabilir. Tunceli Kadastro Mahkemesi 2024'ten itibaren kaldırılan Mazgirt ve Nazımiye kadastro mahkemelerinin dosyalarını da devraldı. Tapuda kaydı olmayan yerlerde ise koşulları varsa zilyetliğe dayalı tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılabilir; mera, orman ve milli park sınırları içindeki alanlar zilyetlikle kazanılamaz.
Saklı Pay ve Mal Kaçırma İddiaları
Murisin sağlığında taşınmazlarını mirasçılardan birine satış gibi gösterip devretmesi, Tunceli'deki miras dosyalarında da sık karşılaşılan bir iddiadır. Gerçekte bağış olduğu halde satış gibi gösterilen bu işlemlere karşı muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılabilir. Murisin saklı payları ihlal edecek şekilde tasarrufta bulunduğu durumlarda ise tenkis davası gündeme gelir. Bu iki dava farklı şartlara ve sürelere tabidir; hangisinin açılacağı belgeler incelendikten sonra belirlenmelidir.
Kamulaştırma Bedeli ve Mirasçılar
Tunceli'de baraj, yol ve enerji projeleri nedeniyle kamulaştırılan taşınmazların bir kısmı hâlâ ölmüş kişiler adına kayıtlıdır. İdare bu durumda bütün mirasçılarla uzlaşma görüşmesi yapmak ya da bedel tespiti davasını mirasçılara karşı açmak zorundadır. Mirasçılardan birine ulaşılamaması süreci durdurmaz; bedel çoğu zaman bankaya bloke edilir ve hak sahipleri mirasçılık belgesiyle başvurduğunda payları oranında ödenir. Bloke bedelin çekilmesi, paylar arasındaki uyuşmazlık ve bedelin düşük belirlendiği iddiası ayrı ayrı ele alınmalıdır. Yurt dışında yaşayan mirasçıların bu süreçten habersiz kalması, en sık görülen hak kaybı nedenlerinden biridir.
Uzaktaki Mirasçılar İçin Pratik Notlar
- Yurt dışında verilen vekaletnameler konsoloslukta düzenlenebilir; yabancı noterde düzenlenen belgeler için apostil ve tercüme gerekir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi yasal süre içinde verilmelidir; taşınmaz satışı ve tapu devri bu beyana bağlıdır.
- Köyde kalan akrabanın taşınmazı uzun süre tek başına kullanması, diğer mirasçılar için ecrimisil talebini gündeme getirebilir.
Sorular
Mirasçılardan biri ortaklığın giderilmesine katılmıyor; ne olur?
Dava bütün paydaşlara karşı açılır; bir paydaşın karşı çıkması davayı engellemez. Mahkeme taşınmazı aynen bölemezse satış yoluyla ortaklığı giderir.
Dedemizin adına kayıtlı tarla başkası tarafından kullanılıyor; ne yapabiliriz?
Önce mirasçılık belgesi alınır, ardından tapu kaydı ve kullanım durumu incelenir. Koşullarına göre elatmanın önlenmesi ve ecrimisil davası açılabilir.
Tunceli'deki aile taşınmazlarıyla ilgili bir miras meselesi varsa, tapu ve nüfus kayıtlarını birlikte inceleyerek mirasçılar arasında en az uyuşmazlıkla ilerleyecek yolu planlayabiliriz.
