Yozgat, onlarca yıldır nüfus veren bir ildir. Ankara, İstanbul ve başka büyük şehirlere taşınan ailelerin geride bıraktığı tarlalar, köy evleri ve ahırlar, bir iki kuşak sonra onlarca mirasçının paylaştığı hisselere dönüşür. Mirasçılardan birkaçı Yozgat'ta yaşar, çoğu başka şehirlerde, bazıları yurt dışındadır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak bu dağınık mirasçı yapısının doğurduğu dosyalarda, Yozgat'taki taşınmazlara ilişkin miras uyuşmazlıklarını takip ediyoruz.
Miras Dosyasında Atılacak İlk Adım
Her şey mirasçılık belgesiyle başlar. Bu belge sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınabilir. Ardından tapu kayıtları taranır: Yozgat'ta birçok ailede tapusu dededen, hatta daha eskiden kalmış ve hiç intikal ettirilmemiş parseller bulunur. Böyle bir parselde ölen her paydaşın mirasçıları da sürece girer; bir taşınmazın onlarca, bazen yüzü aşkın paydaşa ulaşması şaşırtıcı değildir. Tapu müdürlüğünde intikal işlemi, veraset ve intikal vergisi beyanı ve gerekirse kadastro kayıtlarının düzeltilmesi, ilerideki davaların zeminini oluşturur.
Borçlu Miras ve Üç Aylık Süre
Miras bırakanın borçları terekeden fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, yasal mirasçılar için ölümü öğrenmeden itibaren üç aydır ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Tarımsal kredi, traktör veya hayvan alımı için çekilmiş krediler ve kooperatif borçları Yozgat'taki terekelerde sıkça karşımıza çıkar. Başka şehirde yaşayan bir mirasçının bu borçlardan haberdar olmaması, sürenin kaçırılmasına yol açabilir; terekenin borca batık olduğu durumlarda ret süresi geçmiş olsa bile hükmen ret davası ayrıca değerlendirilir.
Ortaklığın Giderilmesi: Tarla Bölünür mü, Satılır mı?
Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. 2023'ten beri bu davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır; mirasçılar dağınık olduğunda arabuluculuk aşamasında herkese ulaşmak ve uzlaşma sağlamak kendi başına bir iş hâline gelir. Mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir; ancak tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun bölünmeyi sınırlayan hükümleri nedeniyle küçük hisselerin fiziken ayrılması çoğu zaman mümkün olmaz ve satış yoluyla paylaştırma gündeme gelir. Satıştan önce paydaşlardan birinin diğer hisseleri satın alması gibi seçenekler, hem masrafı hem de aile içi gerilimi azaltabilir.
Sağlığında Yapılan Devirler
Babanın ölmeden önce tarlayı bir çocuğunun üzerine satış gibi göstererek devretmesi, Yozgat'taki miras dosyalarının klasik konularından biridir. Gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilen bu işlemlere karşı mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Saklı payın ihlal edildiği durumlarda ise tenkis davası gündeme gelir. Tenkis davasında hak düşürücü süreler bulunduğundan, mirasçının durumu öğrendiği tarih dosyanın kaderini belirleyebilir.
Gurbetteki Mirasçılar İçin Pratik Notlar
- Davaya ya da arabuluculuğa katılmak için her seferinde Yozgat'a gelmek gerekmez; vekâletname ile süreç yürütülebilir.
- Yurt dışında yaşayan mirasçılar vekâletnameyi konsolosluktan çıkarabilir.
- Tebligat adreslerinin güncel tutulması, dosyanın gereksiz yere uzamasını önler.
- Köydeki taşınmazın fiilen kim tarafından kullanıldığı, ecrimisil talebi açısından kayıt altına alınmalıdır.
Anlaşarak Paylaşmak da Bir Seçenek
Her miras dosyasının mahkemede bitmesi gerekmez. Mirasçılar terekeyi aralarında yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle bölüşebilir; bu sözleşme yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz. Yozgat'taki ailelerde sık görülen bir model, köydeki evin ve bahçenin orada yaşayan mirasçıya bırakılması, diğer mirasçılara ise tarlalardan pay ya da para verilmesidir. Böyle bir anlaşmanın tapuya yansıtılması, sözleşmedeki taşınmaz bilgilerinin ada ve parsel numarasıyla eksiksiz yazılmasını gerektirir. Miras bırakan hayattayken de mirasın nasıl paylaşılacağını vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle belirleyebilir. Resmî vasiyetname noterde, el yazılı vasiyetname ise baştan sona miras bırakanın el yazısıyla ve tarih atılarak düzenlenir. Saklı paylara dokunmayan, açık ve uygulanabilir bir vasiyetname, sonradan yaşanacak davaları belirgin biçimde azaltır. Gurbette yaşayan mirasçıların sayısı arttıkça, bu tür planlamaların değeri de artar.
Mirasçılardan Birine Ulaşılamıyorsa
Yozgat'ta yüz yıl öncesine uzanan tapu kayıtlarında, bazı mirasçıların adresinin bilinmemesi ya da hangi ülkede yaşadıklarının tespit edilememesi sık yaşanan bir engeldir. Böyle bir durumda mahkeme önce adres araştırması yaptırır; adres bulunamazsa ilanen tebligat yoluna gidilebilir. Uzun süredir haber alınamayan bir mirasçı için gaiplik kararı, mirasçısı belirsiz terekeler için ise kayyım atanması gündeme gelebilir. Bu araştırmalar zaman alır; ama atlanırsa sonradan ortaya çıkan bir mirasçı, verilen kararın ya da yapılan paylaşımın yeniden tartışılmasına neden olabilir. Bu yüzden nüfus kayıtlarının eksiksiz çıkarılması, davaya başlamadan yapılması gereken ilk işlerden biridir.
Yozgat'tan Sık Sorulanlar
Tarlayı yıllardır amcam ekiyor; bu onu sahip yapar mı?
Tapulu taşınmazda yalnızca kullanmak mülkiyet kazandırmaz; ancak diğer mirasçılar kullanımdan doğan bedeli şartları varsa ecrimisil olarak talep edebilir.
Yozgat'taki bir miras meselesini çözmek istiyorsanız, tapu kayıtlarıyla başlayarak dosyanızı birlikte planlayabiliriz.
