Afyonkarahisar'da bir mirasın ardında çoğu zaman yalnızca bir ev değil, köyde parça parça dağılmış tarlalar, bir ahır, birkaç baş hayvan ve bazen haşhaş ekimine uygun bir arazi bulunur. Kuşaklar boyunca bölünmeden kalan tapular, bugün onlarca mirasçının hissesine konu olabilir. Bu mirasçıların bir kısmı il merkezinde, bir kısmı İstanbul ya da Ankara'da, bir kısmı da Avrupa'da yaşar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Afyonkarahisar'daki miras uyuşmazlıklarında hem mirasçılara hem de mirasçılar arasında anlaşma arayan ailelere hukuki destek sağlıyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasın paylaşılabilmesi için önce kimlerin mirasçı olduğunun belgelenmesi gerekir. Mirasçılık belgesi, yani eski adıyla veraset ilamı, noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Yabancılık unsuru taşıyan durumlarda, örneğin mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişiler varsa, mahkeme yolu gerekebilir. Belge alındıktan sonra tapuda intikal işlemi yapılır ve taşınmazlar mirasçılar adına elbirliği mülkiyetiyle kaydedilir. Afyonkarahisar'daki köy taşınmazlarında eski tapu kayıtları, kadastro öncesi tutanaklar ve zilyetlik durumu bu aşamada sürpriz sorunlar çıkarabilir.
Hisseli Tarlalar ve Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar taşınmazın nasıl paylaşılacağı konusunda anlaşamazsa, ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar. Mümkün değilse taşınmaz satılarak bedeli paylaştırılır. Ancak tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun asgari parsel büyüklüğüne ilişkin kuralları, aynen taksimi çoğu zaman engeller. Bu durumda tarlanın satışı ya da bir mirasçının diğerlerinin payını satın alması gündeme gelir. Dava açılmadan önce payların değerini ve mirasçıların niyetini netleştirmek, satış yoluna gitmeden çözüm bulmayı kolaylaştırır.
Yurt Dışındaki Mirasçılar
Afyonkarahisar'dan, özellikle Emirdağ'dan Avrupa'ya uzanan güçlü bir göç geçmişi vardır. Bu nedenle ildeki pek çok mirasta yurt dışında doğmuş, Türkçe'yi sınırlı bilen ve bazen başka bir ülkenin vatandaşı olan mirasçılar bulunur. Bu mirasçıların vekâletnameyi bulundukları ülkedeki Türk konsolosluğundan ya da apostil şerhiyle vermesi gerekir. Yabancı uyruklu mirasçıların taşınmaz edinimi bakımından bazı sınırlamalar gündeme gelebilir. Mavi kart sahiplerinin ise miras konusunda Türk vatandaşlarına tanınan haklardan büyük ölçüde yararlandığını hatırlatmak gerekir. Yurt dışında yaşayan bir mirasçıya yapılacak tebligatın usulüne uygun olması, davanın uzamaması için önemlidir.
Mirası Reddetmek ve Saklı Pay
Mirasbırakanın borçları mal varlığından fazlaysa, mirasçılar mirası reddedebilir. Ret, kural olarak ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir. Tarım kredisi, kooperatif borcu ve kefaletler gibi borçları olan çiftçi ailelerinde bu sürenin kaçırılmaması önemlidir.
Mirasbırakan sağlığında malının büyük bölümünü bir çocuğuna devretmişse, diğer mirasçılar saklı paylarının zedelendiği iddiasıyla tenkis davası açabilir. Tapuda satış gibi gösterilen ama gerçekte bağış niteliği taşıyan devirler için ise muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası gündeme gelir. Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Köyde tarlanın babadan oğula sembolik bir bedelle satış gibi devredilmesi, bu tür davaların tipik örneğidir.
Hayvanlar, Makineler ve Yurt Dışındaki Mallar
Afyonkarahisar'daki bir çiftçi mirasında taşınmazlar kadar taşınır mallar da önemlidir. Sağmal inekler, koyun sürüsü, traktör ve römork, süt soğutma tankı, tarım kredi kooperatifindeki ortaklık payı ve banka hesapları terekenin parçasıdır. Hayvanlar zamanla satılır ya da ölür; bu nedenle ölüm tarihindeki mevcut, küpe kayıtları ve hayvan varlığı belgeleriyle erken tespit edilmelidir. Bir mirasçının hayvanları tek başına satması ya da makineleri kendi işinde kullanması, diğer mirasçılarla yeni bir uyuşmazlık doğurur.
Yurt dışında yaşamış bir mirasbırakanın mallarında hangi hukukun uygulanacağı ayrıca sorulmalıdır. Türk vatandaşının mirası kural olarak Türk hukukuna tabidir; Türkiye'deki taşınmazlar ise her durumda Türk hukukuna göre paylaştırılır. Belçika, Almanya ya da Hollanda'daki banka hesapları, emeklilik hakları ve taşınmazlar için o ülkenin kuralları ve makamları devreye girer. Afyonkarahisar'daki tarlanın Türkiye'de, Avrupa'daki dairenin ise orada ayrı bir işlemle intikal etmesi gerekebilir.
Sık Sorulanlar
Babamın tarlası Şuhut'ta, ben Afyonkarahisar merkezde oturuyorum; dava nerede açılır?
Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yerde açılır. Tarla Şuhut'taysa yetkili mahkeme Şuhut'taki sulh hukuk mahkemesidir.
Bir mirasçı yurt dışında ve iletişime geçmiyor; ne olur?
Dava ona usulüne uygun tebligat yapılarak yürütülebilir. Bu süreç uzun sürebileceğinden, adresin doğru tespiti baştan önem taşır.
Kardeşim babamızın tarlasını yıllardır tek başına ekiyor; ondan bir şey isteyebilir miyim?
Paydaşlardan birinin ortak taşınmazı tek başına kullanması hâlinde, diğer paydaşlar kullanımdan doğan ecrimisil talebinde bulunabilir. Ancak bu talep için kullanımın haksız olduğunun ve kural olarak paydaşın kullanıma itiraz ettiğinin ortaya konması gerekir. Afyonkarahisar köylerinde bu itiraz genellikle sözlü kaldığından, ihtarname göndermek ispat açısından faydalıdır.
Afyonkarahisar'da bir miras meselesiyle karşı karşıyaysanız, tapu kayıtlarını ve mirasçı listesini birlikte inceleyerek ilk görüşmede izlenebilecek yolları konuşabiliriz.
