Kozluk'un dağ köylerinde bir tarlanın, bir bağın ya da bir köy evinin tapusu çoğu zaman yıllar önce ölmüş bir dedenin, hatta onun babasının adına durur. İntikal yaptırılmamış, aile büyüdükçe pay sahipleri çoğalmış, bir kısmı Batman merkeze, bir kısmı batı illerine ya da yurt dışına taşınmıştır. Köyde kalan kardeş araziyi kullanmayı sürdürürken, şehirdeki mirasçılar payını sorduğunda sorun başlar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Kozluk'taki miras uyuşmazlıklarında aile içi dengeyi de gözeterek danışmanlık ve dava vekilliği yapıyoruz.
Mirasçılık Belgesi ve Kuşaklar Boyu Bekleyen İntikal
Mirasçılık belgesi notere ya da Kozluk Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesine başvurularak alınabilir. Tapu malikinin ölümünden sonra mirasçılarından biri de ölmüşse, her ölüm için ayrı ayrı mirasçıların belirlenmesi gerekir; iki üç kuşaklık bir intikalde nüfus kayıtlarının eksiksiz çıkarılması bu yüzden işin en uzun kısmıdır. Geç bildirilmiş ölümler, hatalı yazılmış isimler ya da geç tescil edilmiş doğumlar, ayrıca kayıt düzeltme davası gerektirebilir. Belge alındıktan sonra tapuda intikal yapılır; veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmiş olması bu aşamada aranır.
Hisseli Köy Arazisi: Satış mı, Taksim mi?
Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava Kozluk'taki sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır ve 2023'ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar. Kozluk'un eğimli ve parçalı arazilerinde, tarım arazilerinin asgari büyüklüğüne ilişkin kurallar nedeniyle bölme çoğu zaman mümkün olmaz ve taşınmaz satılarak bedel paylaştırılır. Satış ihaleyle yapıldığından bedel piyasa değerinin altında kalabilir; bu yüzden mirasçıların dava öncesinde kendi aralarında pay alımı ya da takas üzerinde konuşması çoğu zaman daha yararlıdır.
Köyde Kalan Kardeş, Şehirdeki Mirasçılar
Babadan kalan araziyi yıllardır tek başına ekip biçen ya da köy evinde oturan mirasçı, diğerlerinin payını da kullanmış olur. Diğer mirasçılar, kullanımdan dışlandıklarını ispat ederlerse ecrimisil isteyebilir; ancak geriye dönük talep süresi sınırlıdır ve uzun yıllar süren sessizlik talebin kapsamını etkileyebilir. Öte yandan araziyi işleyen kardeşin yaptığı ev, ahır ya da bağ gibi yatırımlar da paylaşımda gündeme gelir. Kozluk'ta bu tartışmalar çoğu zaman aile büyüklerinin aracılığıyla çözülmeye çalışılır; ancak varılan anlaşma yazılı ve hukuka uygun biçimde kayda geçirilmezse, aynı sorun bir sonraki kuşakta yeniden doğar.
Saklı Pay, Kız Çocuklarının Payı ve Feragat
Kanun, kız ve erkek çocuklara eşit miras payı tanır. Miras bırakanın sağlığında arazilerini yalnızca bazı çocuklarına satış gibi göstererek devretmesi hâlinde, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava zamanaşımına tabi değildir. Saklı payı zedelenen mirasçı ise kanundaki süreler içinde tenkis davasıyla payını isteyebilir. Mirastan feragat ancak resmî vasiyetname şeklinde yapılan bir miras sözleşmesiyle mümkündür; köyde imzalanan bir kâğıt ya da sözlü vazgeçme, mirasçının hakkını ortadan kaldırmaz.
Babamın borçları var; mirası reddetmek için ne kadar sürem var?
Reddi miras, ölümü öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Miras bırakanın son yerleşim yeri Kozluk ise başvuru ilçedeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu süre içinde terekeye ait malların satılması ya da sahiplenilmesi, ret hakkını kaybettirebilir.
Kozluk'ta paylaşılamayan bir arazi ya da tapuda bekleyen bir intikal varsa, aile ilişkilerini de gözeterek atılabilecek adımları birlikte planlayabiliriz.
