Bolu'da miras dosyalarının büyük kısmı bir köy evinin, birkaç parça tarlanın, bir yaylanın ya da ormanla iç içe bir arazinin paylaşımı etrafında döner. İlden kuşaklar boyunca İstanbul'a, Ankara'ya ve yurt dışına göç olduğu için mirasçıların önemli bir kısmı Bolu dışında yaşar; tapudaki malik bazen ölümünden onlarca yıl geçmiş bir dededir. Mudurnu ve Göynük'teki tarihi ahşap evler, Mengen ve Gerede'nin köylerindeki araziler, merkezdeki apartman daireleri farklı hukuki sorunlar doğurur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Bolu'daki miras uyuşmazlıklarında mirasçılara vekillik yapıyoruz.
İlk Adım: Mirasçıları ve Terekeyi Belirlemek
Mirasçılık belgesi notere başvurularak alınabileceği gibi sulh hukuk mahkemesinden de istenebilir; yurt dışında doğmuş veya nüfus kaydında eksiklik bulunan mirasçılar varsa mahkeme yolu daha uygun olabilir. Bolu merkezde ve Gerede, Göynük, Mengen, Mudurnu adliyelerinde sulh hukuk mahkemeleri bulunur. Terekenin tespitinde tapu kayıtları yanında kadastro tutanakları, orman sınırına ilişkin kayıtlar ve köy tüzel kişiliğine ait alanlar da incelenmelidir; çünkü kullanıla gelen her arazi tapuda mirasbırakan adına kayıtlı olmayabilir.
Mirası Reddetmek İçin Üç Ay
Borçlu ölen bir kişinin mirasçıları, ölümü ve mirasçı olduklarını öğrenmelerinden itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Bolu'da bu konu özellikle kümes, ahır veya turistik işletme için kredi kullanmış mirasbırakanlarda önem kazanır. Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır; süre geçtikten sonra yapılan işlemler mirasın kabulü sayılabilir. Terekenin borca batık olup olmadığı belirsizse resmi defter tutulması istenebilir.
Paylaşılamayan Tarla: Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar anlaşamadığında paydaşlardan her biri ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Eylül 2023'ten bu yana bu davalardan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Dava taşınmazın bulunduğu yerin sulh hukuk mahkemesinde görülür; Seben'deki bir tarla için Bolu merkez, Yeniçağa'daki bir arsa için Gerede yetkilidir. Mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir; ancak tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanun'daki asgari parsel büyüklüğü sınırları nedeniyle bölünme çoğu zaman mümkün olmaz ve taşınmaz satış yoluyla paylaştırılır. Köy evlerinde paydaşlardan birinin evi yıllardır tek başına kullanması ecrimisil talebini, bir başkasının yaptığı ek bina ise muhdesat tespiti sorununu gündeme getirir.
Tescilli Evler ve Orman Sınırı
Mudurnu ve Göynük'ün tarihi çarşıları ve konakları koruma altındadır. Tescilli bir evin mirasçıları paylaşım sonrasında da onarım ve kullanım bakımından koruma kurulu kararlarıyla bağlıdır; ortaklığın giderilmesi yoluyla yapılan satışta bu kısıtlamalar alıcı için de geçerlidir. Bolu'nun ormanlık köylerinde ise mirasçılar, mirasbırakanın yıllarca ektiği arazinin orman kadastrosunda orman sayıldığını ya da Hazine adına tescil edildiğini sonradan öğrenebilir. Bu tür tescil uyuşmazlıklarında Bolu'daki kadastro mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesinin görev alanları ve dava açma süreleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Altsoy, ana-baba ve eşin saklı payı vardır. Mirasbırakanın sağlığında taşınmazlarını bir çocuğuna devretmesi, diğer mirasçılar bakımından iki ayrı dava ihtimali doğurur: devir aslında bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilmişse muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası; saklı pay ihlal edilmişse tenkis davası. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Tapu iptal ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Yurt Dışında Yaşayan Mirasçılar
Bolu'dan Avrupa ülkelerine çalışmaya gitmiş ailelerin çocukları ve torunları, çoğu zaman köydeki mirasın paylaşımında ulaşılması en zor mirasçılardır. Bu mirasçıların davaya katılımı için konsolosluklarda veya bulundukları ülkede düzenlenip apostil şerhi taşıyan vekâletnameler kullanılır. Yurt dışında doğmuş ve nüfus kaydı Türkiye'de bulunmayan mirasçılar varsa önce kayıt düzeltme işlemleri gerekebilir. Mirasçılardan birinin vatandaşlıktan çıkmış olması, kural olarak mirasçılık sıfatını ortadan kaldırmaz; ancak yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin sınırlamalar paylaşımın biçimini etkileyebilir. Mirasçıların ayrıca veraset ve intikal vergisi beyannamesini kanuni süre içinde vermesi gerekir; bu süre mirasçının Türkiye'de veya yurt dışında bulunmasına göre farklıdır. Beyanname verilmeden tapuda intikal işlemi tamamlanamaz.
Bolu'dan Sık Gelen Sorular
İstanbul'da yaşıyorum; Bolu'daki miras davası için her duruşmaya gelmem gerekir mi?
Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda kural olarak her duruşmaya katılmanız gerekmez. Keşif ve tanık dinlenmesi gibi aşamalar için önceden plan yapılması yeterlidir.
Kadastroda dedemin tarlası başkası adına yazılmış; ne yapabilirim?
Kadastro tespitine itiraz ve kesinleşmiş tespite karşı dava süreleri farklıdır. Tutanak tarihi ve askı ilanı incelenerek hangi yolun açık olduğu belirlenmelidir.
Bolu'daki bir mirasın paylaşımıyla ilgili sorunuz varsa, tapu ve nüfus kayıtlarını birlikte inceleyerek izlenecek yolu Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile planlayabilirsiniz.
