Bir sözleşmenin kalitesi, imzalandığı gün değil, taraflar arasında ilk anlaşmazlık çıktığında anlaşılır. İzmir'de bu anlaşmazlıklar bir ihracat siparişinin iptali, Urla'da yarım kalan bir villa inşaatı, Çeşme'de bir otelle tur operatörü arasındaki kontenjan anlaşmazlığı ya da Ödemiş'te ürün alım sözleşmesinde belirlenen fiyatın piyasa koşullarıyla açılması gibi somut olaylarda ortaya çıkar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak İzmir'deki şirketlere ve bireylere sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve uyuşmazlık hâlinde uygulanmasında destek veriyoruz.
İmzadan Önce: Hazırlık ve İnceleme
Sözleşme incelemesinde ilk bakılan noktalar, tarafların edimlerinin açıkça tanımlanıp tanımlanmadığı, teslim ve ödeme takvimi, gecikme ve ayıp hâlinde sonuçlar, fesih koşulları, cezai şart, uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme ya da tahkim maddesidir. Hazır kalıplardan uyarlanan metinler çoğu zaman bu noktaların bir kısmını boş bırakır ya da işin niteliğine uymayan hükümler içerir. Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerli olduğundan, İzmir'de faaliyet gösteren bir şirketin karşı tarafın şehrindeki mahkemeleri yetkili kılan bir maddeyi fark etmeden imzalaması, olası bir davada ciddi maliyet doğurur.
Bazı sözleşmeler için kanun belirli bir şekil öngörür. Taşınmaz satış vaadi ve kat karşılığı inşaat sözleşmeleri noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; kefalet sözleşmesinde kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla belirtilmesi gerekir. Şekle uyulmaması, sözleşmenin geçerliliğini doğrudan etkiler.
İhracat, Distribütörlük ve Acentelik
İzmir'in dış ticaret ağırlığı, uluslararası satım ve dağıtım sözleşmelerini burada sık karşılaşılan bir belge türü yapar. Uluslararası mal satımında Viyana Satım Sözleşmesi'nin uygulanıp uygulanmayacağı, teslim şeklinin hangi ticari terimle belirlendiği ve ödemenin akreditif, peşin ya da vesaik mukabili yapılacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Yurt dışındaki bir distribütörle ya da ürünleri il genelinde satan bir yerel bayiyle yapılan sözleşmelerde bölge münhasırlığı, asgari alım taahhüdü, rekabet yasağı ve sözleşme sona erdiğinde stokların ve müşteri portföyünün akıbeti önemlidir. Acentelik ilişkisinde sözleşme sona erdiğinde acentenin denkleştirme talebi gündeme gelebileceğinden, bu ilişkilerin baştan doğru nitelendirilmesi gerekir.
Eser ve İnşaat Sözleşmeleri
Bayraklı ve Bornova'daki dönüşüm projeleri, Çeşme, Urla ve Seferihisar'daki villa ve tadilat işleri, İzmir'de eser sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkları yaygınlaştırır. Yüklenicinin işi geç teslim etmesi, projeye aykırı imalat, ayıplı malzeme kullanılması ve iş sahibinin ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi en sık görülen sorunlardır. İş sahibi teslimden sonra eseri gözden geçirmeli ve ayıpları uygun süre içinde yükleniciye bildirmelidir; aksi hâlde ayıplı ifadan doğan haklarını kaybedebilir. Teslim tutanağı, ara hakedişler ve yazışmalar, bu uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesinin dayanağını oluşturur.
Turizm ve Sezonluk İşletme Sözleşmeleri
Çeşme, Alaçatı, Foça, Dikili ve Selçuk çevresindeki otel, pansiyon ve restoran işletmeleri her sezon yeni sözleşmeler imzalar: tur operatörleriyle kontenjan ve fiyat anlaşmaları, işletmenin kiralanması ya da işletme devri, plaj ve kafe işletmeciliği, düğün ve organizasyon sözleşmeleri. Bu sözleşmelerde iptal ve erteleme koşullarının, sezonun erken kapanması hâlinde tarafların yükümlülüklerinin ve ödeme planının açık olması, sezon sonunda yaşanacak anlaşmazlıkları azaltır.
Tarım Ürünlerinde Alım ve Sözleşmeli Üretim
Ödemiş, Tire, Bayındır, Kemalpaşa ve Bergama'da üreticiler ile tüccarlar, sanayiciler ve ihracatçılar arasındaki ilişkiler çoğu zaman sözlü ya da çok kısa yazılı anlaşmalara dayanır. Ürünün kalitesi ve miktarı, teslim tarihi, fiyatın hasat zamanındaki piyasaya göre mi yoksa önceden mi belirleneceği, avans ödemesi ve ürünün reddedilmesi hâlinde ne olacağı yazılı olarak düzenlenmediğinde, hasat sonrasında çıkan anlaşmazlıklarda ispat güçleşir. Sözleşmeli üretim modelinde girdi temini, teknik destek ve alım taahhüdünün, tarafların karşılıklı yükümlülükleriyle birlikte açıkça yazılması, üreticiyi de alıcıyı da korur.
Fesih, Cezai Şart ve Uyarlama
Karşı taraf sözleşmeye aykırı davrandığında, sözleşmeden dönme ya da fesih yoluna gitmeden önce temerrüt koşullarının oluşup oluşmadığı ve gerekiyorsa süre verilip verilmediği kontrol edilmelidir. Usulüne uygun yapılmayan bir fesih, fesheden tarafı tazminat yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakabilir. Cezai şart kararlaştırılmışsa, aşırı yüksek cezalarda hâkim indirim yapabilir; ancak tacirler kural olarak bu indirimi isteyemez. Sözleşme kurulduktan sonra öngörülemeyen olağanüstü bir değişiklik edimler arasındaki dengeyi aşırı biçimde bozmuşsa, aşırı ifa güçlüğü nedeniyle sözleşmenin uyarlanması talep edilebilir. Döviz ve enflasyon dalgalanmalarının yaşandığı dönemlerde İzmir'deki uzun süreli tedarik ve kira sözleşmelerinde bu konu sıkça gündeme gelmektedir.
Sözleşmelerle İlgili Sorular
Karşı taraf sözleşmeyi yerine getirmiyor; önce ne yapmalıyım?
Çoğu durumda ilk adım, noter aracılığıyla gönderilecek bir ihtarnameyle karşı tarafı temerrüde düşürmek ve gerekiyorsa ifa için uygun süre vermektir. İhtarnamenin içeriği sonraki dava ve fesih hakkını doğrudan etkilediğinden özenle hazırlanmalıdır.
İzmir'de imzalamayı düşündüğünüz bir sözleşmeyi incelemek ya da mevcut bir sözleşmeden doğan anlaşmazlığı değerlendirmek için Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
