İzmir'in çalışma hayatı tek bir sektöre sığmaz. Aliağa'da rafineri, petrokimya, demir-çelik ve gemi söküm tesisleri; Çiğli'deki Atatürk OSB, Kemalpaşa OSB ve Menderes'teki İTOB'da üretim; Gaziemir'deki Ege Serbest Bölgesi'nde ihracata dönük işletmeler; Alsancak Limanı'nda yükleme ve lojistik; Çeşme'den Selçuk'a uzanan kıyıda ise sezonluk turizm işleri. Her birinin iş hukukunda kendine özgü uyuşmazlıkları vardır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak İzmir'deki işçi ve işverenlere arabuluculuk aşamasından istinafa kadar destek veriyoruz.
Arabuluculuk: Davadan Önce Gelen Zorunlu Durak
Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve işe iade taleplerinde iş mahkemesine gitmeden önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvuru, kural olarak karşı tarafın ya da işin yapıldığı yerin adliyesindeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk toplantısında imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliğindedir; bu nedenle hangi alacak kalemlerinden hangi tutarlarla vazgeçildiği belgeye açıkça yazılmalıdır. Aceleyle imzalanan ve yalnızca toplu bir rakam içeren tutanaklar, ileride fazla mesai ya da yıllık izin alacağının talep edilmesini zorlaştırabilir.
İşe iade için sürenin kısa olduğunu unutmamak gerekir: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarında zamanaşımı ise beş yıldır.
Davanız İzmir'de Hangi Mahkemede Görülür?
İzmir Adliyesi'ne bağlı iş mahkemeleri, Konak'taki ana binada değil Bayraklı'daki ek hizmet binasında çalışır. Karşıyaka Adliyesi'nde de iş mahkemesi bulunur ve Karşıyaka ile Çiğli'deki işyerlerinden doğan uyuşmazlıklar burada görülür. Ağır sanayinin yoğunlaştığı Aliağa, kendi iş mahkemesine sahip olan ilçelerdendir. Diğer ilçelerde iş davasına hangi mahkemenin bakacağı güncel yargı çevresi kararlarına göre belirlenmelidir; iş mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. İş mahkemesi kararlarına karşı istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Aliağa ve Sanayi Bölgelerinde İş Kazaları
Gemi söküm, yüksekte çalışma, sıcak iş, kimyasal madde ve ağır yük taşıma içeren işlerde iş kazası riski belirgin biçimde yüksektir. Bir iş kazasında işveren, kazayı SGK'ya üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Kazadan sonra işçinin maddi ve manevi tazminat talebi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığına, işçinin ortak kusuruna ve sürekli iş göremezlik oranına göre belirlenir. Kusur raporu, SGK'nın tespit ettiği maluliyet oranı ve varsa ceza dosyasındaki bilirkişi incelemesi bu davanın dayanaklarıdır.
Aliağa ve OSB'lerde sık görülen bir tablo da alt işveren zinciridir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı iş kanunu ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Taşeron firmanın ortadan kalktığı durumlarda alacağın tahsili bu müteselsil sorumluluk sayesinde mümkün olabilir.
Sezonluk, Liman ve Serbest Bölge Çalışanlarının Sorunları
- Turizm sezonu: Çeşme, Foça ve Selçuk'taki otel ve restoranlarda her yıl yenilenen sözleşmeler; kesintili çalışmalarda kıdem süresinin hesabı ve sigortasız ya da eksik gün bildirimli çalışma.
- Tarım işçiliği: Ödemiş, Tire, Torbalı ve Bayındır'da mevsimlik tarım işçilerinin ücret ve sigorta sorunları; aracı üzerinden çalıştırmada sorumluluğun kime ait olduğu.
- Liman ve lojistik: vardiyalı çalışma, gece çalışması ve fazla mesainin ispatı; puantaj ve kartlı giriş kayıtlarının delil olarak kullanılması.
- Serbest bölge işletmeleri: ihracat siparişlerine bağlı dalgalanan iş hacmi nedeniyle yapılan toplu işten çıkarmalar ve fesihlerin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı.
İşverenler İçin Önleyici Çalışma
İzmir'deki işverenler açısından en sık sorun, fesih anında eksik kalan belgedir. Savunma alınmadan yapılan performans gerekçeli fesihler, yazılı olmayan fazla mesai onayları ve imzasız bordrolar, davada işverenin elini zayıflatır. İş sözleşmelerinin, işyeri yönetmeliklerinin ve fesih yazılarının önceden gözden geçirilmesi; disiplin süreçlerinin belgeyle yürütülmesi, uyuşmazlık çıkmadan alınabilecek en etkili önlemdir.
İzmirli Çalışanların Sorduğu Sorular
Aliağa'da bir taşeron firmada çalışıyordum, firma kapandı; alacağımı kimden isteyebilirim?
Alt işverenin kapanması alacağınızı ortadan kaldırmaz. İşin yürütüldüğü tesisin sahibi olan asıl işveren, alt işverenle birlikte sorumludur. Arabuluculuk başvurusunu ve davayı her iki şirkete karşı birlikte yöneltmek, tahsil imkânını artırır.
Her yaz aynı otelde çalışıyorum; kıdem tazminatına hak kazanır mıyım?
Sezonluk çalışmalarda yalnızca fiilen çalışılan dönemler kıdem süresine eklenir. Çeşme ya da Foça'da aynı işverende birkaç sezon üst üste çalışan bir işçinin toplam süresi bir yılı aşıyorsa ve fesih kıdem tazminatı gerektiren bir nedene dayanıyorsa tazminat gündeme gelebilir. SGK hizmet dökümü bu hesabın başlangıç noktasıdır.
İzmir'de işten çıkarıldıysanız, bir iş kazası geçirdiyseniz ya da işveren olarak bir fesih sürecini planlıyorsanız, süreleri kaçırmadan durumunuzu Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile birlikte değerlendirebilirsiniz.
