Gümüşhane'de çalışma hayatı büyük sanayi bölgeleri etrafında değil, birkaç belirgin damar etrafında şekillenir: kamu kurumları ve üniversite, maden sahaları, baraj ve yol şantiyeleri, il merkezindeki esnaf ve pestil-köme imalathaneleri, Kelkit ve Şiran'da ise tarım ve hayvancılık. İşçilerin önemli bir kısmı taşeron şirketler, proje bazlı şantiyeler ya da mevsimlik işlerde çalışır. Bu yapı, işçilik alacağı ve iş kazası uyuşmazlıklarının da kendine özgü olmasına yol açar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Gümüşhane'de işçi ve işveren vekilliği yürütüyoruz.
Maden Sahalarında ve Şantiyelerde Çalışmak
İlde metal madenciliği ve bu sahalara hizmet veren alt işveren zinciri önemli bir istihdam kaynağıdır. Maden işçilerinde fazla çalışma, gece çalışması, vardiya düzeni ve yer altı çalışma süreleri sık tartışılan konulardır. Harşit vadisindeki baraj ve enerji yatırımları ile Trabzon yolu gibi büyük karayolu projeleri de dönem dönem yoğun şantiye istihdamı yaratmıştır. Proje bitince toplu çıkışlar yaşanır ve işçiler kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti ve son ay maaşları için alt işveren ile asıl işvereni birlikte sorumlu tutmak ister. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulmuşsa, asıl işveren alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerinden onunla birlikte sorumludur.
İş Davası Açmadan Önce: Arabuluculuk
Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava yolu açılır. İşe iade için arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır; anlaşamama tutanağından sonra iki hafta içinde dava açılır. İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında ise arabuluculuk dava şartı değildir.
Gümüşhane'de ayrı bir iş mahkemesi bulunmadığından, iş mahkemesinin kurulmadığı yerlerde iş davalarına asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Kelkit, Şiran ve Torul'daki işyerleri için yetkili ve görevli mahkeme, davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer kuralı çerçevesinde belirlenir. İstinaf incelemesi Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Gümüşhane'de Sık Karşılaşılan İşçilik Alacakları
- Kamu kurumlarında alt işveren işçileri: Üniversite, hastane ve belediyelerde temizlik, güvenlik ve yemek hizmetlerinde çalışanların kadroya geçiş, ücret farkı ve izin alacakları.
- Kayıt dışı ve eksik bildirim: İmalathanelerde, inşaatlarda ve hayvancılık işletmelerinde sigortasız ya da asgari ücretten gösterilen çalışma; hizmet tespiti davası.
- Mevsimlik çalışma: Yaz aylarında yoğunlaşan inşaat, yol ve turizm işlerinde kısa süreli sözleşmeler ve belirli süreli sözleşmenin zincirleme yenilenmesi.
- Kış koşulları ve fazla çalışma: Karla mücadele, yol bakım ve ulaşım işlerinde olağan saatleri aşan çalışmaların ispatı.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı
Maden ocakları, yüksekte çalışılan şantiyeler ve kışın buzlanan yollar Gümüşhane'de iş kazası riskini artıran başlıca ortamlardır. İş kazası işveren tarafından üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilmelidir. Kazanın ardından olay yeri tespiti, tanık beyanları, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım belgeleri zaman geçmeden güvence altına alınmalıdır. Sürekli iş göremezlik, destekten yoksun kalma ve manevi tazminat talepleri, kusur oranını belirleyen bilirkişi raporuna göre şekillenir. Maden işlerinde toz kaynaklı akciğer hastalıkları gibi meslek hastalıkları ise yıllar sonra ortaya çıkabileceğinden, çalışma kayıtlarının saklanması önemlidir.
İşverenler İçin: Gümüşhane'deki Küçük İşletmelerin Riskleri
İl merkezindeki pestil ve köme imalathaneleri, lokantalar, inşaat firmaları ve hayvancılık işletmeleri genellikle az sayıda işçi çalıştırır; bu işletmelerde yazılı iş sözleşmesi, puantaj kaydı ve ücret bordrosu çoğu zaman eksik tutulur. Bir uyuşmazlık çıktığında ispat yükü bakımından en çok zorlanan taraf da bu nedenle işveren olabilir. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin biçimde gösterilmesi, davranış ya da verimle ilgili fesihlerde işçinin savunmasının alınması, otuz ve üzeri işçi çalıştıran işyerlerinde iş güvencesi hükümlerinin dikkate alınması gerekir. Mevsimlik yoğunlaşan işlerde belirli süreli sözleşmelerin objektif bir nedene dayanması, aksi hâlde sözleşmenin belirsiz süreli sayılabileceği de göz önünde tutulmalıdır. Düzenli tutulan kayıtlar, Gümüşhane'deki işverenler için olası bir davada en sağlam savunmadır.
Kıdem tazminatı için zamanaşımı ne kadar?
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve diğer işçilik alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre, iş sözleşmesinin sona ermesiyle ya da alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
Büyükşehirde çalıştım, Gümüşhane'de dava açabilir miyim?
İş davaları kural olarak davalının yerleşim yerinde ya da işin yapıldığı yerde açılır. Yalnızca işçinin şu anki ikametgâhı yetki doğurmaz; bu nedenle hangi mahkemenin yetkili olduğu dosya bazında incelenmelidir.
Gümüşhane'de bir işten çıkarma, ödenmeyen alacak ya da iş kazası nedeniyle haklarınızı öğrenmek istiyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
