Kilis'te pek çok anlaşma hâlâ el sıkışmayla yapılır. Bir zeytinliğin ürünü hasattan önce satılır, bir bağ birkaç yıllığına ortakçılıkla işletilir, bir arsa müteahhide sözlü vaatlerle bırakılır. Bu güven ilişkisi bozulduğunda, yazılı bir belgenin yokluğu tarafların haklarını ispat etmesini zorlaştırır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Kilis'te sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesinde, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda ise ihtardan davaya kadar destek veriyoruz.
Tarım Ürünü Alım Satım Sözleşmeleri
Kilis'te zeytin, zeytinyağı ve üzüm alım satımı çoğu zaman sezon başında, ürünün miktarı ve kalitesi henüz belli değilken yapılır. Bu sözleşmelerde fiyatın nasıl belirleneceği, teslim zamanı ve yeri, ürünün asidite gibi kalite ölçütleri, kalitenin kim tarafından ve nasıl ölçüleceği, ödemenin vadesi ve teslimden önce ürünün zarar görmesi hâlinde riskin kime ait olacağı açıkça yazılmalıdır. Ayıplı mal teslim edildiğinde alıcının malı makul sürede gözden geçirmesi ve ayıbı satıcıya bildirmesi gerekir; tacirler arasındaki satışlarda bu bildirim süresi çok kısadır. Bildirim yapılmazsa alıcı ayıptan doğan haklarını kaybedebilir.
Ürün Kirası ve Ortakçılık
Kilis'te zeytinlik ve bağların başkasına işletilmek üzere verilmesi yaygındır. Bu ilişki bazen sabit bir bedel karşılığında ürün kirası, bazen de ürünün belirli bir oranda paylaşıldığı ortakçılık şeklinde kurulur. Ürün kirasında kiracı, taşınmazı özenle işletmek ve ağaçları korumakla yükümlüdür; sözleşmenin süresi, budama ve ilaçlama masraflarının kime ait olduğu, kuraklık veya don gibi olağanüstü durumlarda kira bedelinin indirilip indirilmeyeceği yazılı olarak belirlenmelidir. Taşınmaz sahibi öldüğünde sözleşmenin mirasçılar bakımından devam edip etmeyeceği de Kilis'te sık karşılaşılan bir sorundur.
Kat Karşılığı İnşaat ve Eser Sözleşmeleri
Deprem sonrası yenileme ihtiyacı ve kent merkezindeki dönüşüm, Kilis'te inşaat sözleşmelerinin önemini artırdı. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, taşınmaz devri içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Tadilat, güçlendirme veya ev yapımı gibi eser sözleşmelerinde ise işin kapsamı, malzeme kalitesi, teslim süresi, ödeme planı ve gecikme hâlinde uygulanacak yaptırımlar yazılı olmalıdır. Yüklenicinin işi kusurlu yapması hâlinde iş sahibinin ücretten indirim, ayıbın giderilmesi veya sözleşmeden dönme hakları vardır; bu hakların kullanılması için ayıbın süresinde bildirilmesi gerekir.
Cezai Şart, Fesih ve Değişen Koşullar
Cezai şart, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenecek bedeldir. Tacir olmayanlar arasında aşırı cezai şart hâkim tarafından indirilebilir; tacirler arasında ise bu imkân kural olarak yoktur. Kilis'te sınır ticareti yapan firmaların sözleşmelerinde, sınır kapısının geçici olarak kapanması, kur artışı veya Suriye'deki gelişmeler nedeniyle ifanın aşırı güçleşmesi gibi durumlar sıkça yaşanır. Sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir durum ifayı borçlu açısından çekilmez hâle getirirse sözleşmenin uyarlanması istenebilir. Bu imkân sınırlıdır; bu nedenle mücbir sebep ve uyarlama hükümlerinin sözleşmeye önceden yazılması tercih edilmelidir.
Çift Dilli Sözleşmeler ve Yabancı Taraflar
Kilis'te Suriyeli işverenler, kiracılar ve ticari ortaklarla yapılan sözleşmelerde dil farkı ciddi bir risktir. Taraflardan biri Türkçe bilmiyorsa sözleşmenin anladığı dilde açıklanması ve iki dilli düzenlenmesi, ileride sözleşmenin içeriğinin bilinmediği iddiasının önüne geçer. İki dil arasında çelişki çıkarsa hangi metnin esas alınacağı da sözleşmede belirtilmelidir. Noter huzurunda tercüman aracılığıyla yapılan işlemler ispat bakımından daha güçlüdür.
Uluslararası Mal Satımı ve Uygulanacak Hukuk
Kilis'ten yurt dışındaki bir alıcıya mal satan ya da yurt dışından mal getiren işletmenin sözleşmesine hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, uyuşmazlık çıktığında sonucu baştan belirler. Türkiye'nin taraf olduğu Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması, şartları oluştuğunda ve taraflar uygulanmasını dışlamamışsa, işyerleri farklı ülkelerde bulunan taraflar arasındaki satımlara uygulanabilir. Bu antlaşmada ayıbın bildirimi, sözleşmeden dönme ve tazminat kuralları Türk Borçlar Kanunu'ndakilerden farklılık gösterebilir. Taraflar hukuk seçimi yapmamışsa uygulanacak hukuk, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle Kilis'teki ihracatçıların sözleşmeye uygulanacak hukuku, yetkili mahkemeyi veya tahkim yerini ve teslim şeklini açıkça yazması önerilir.
Zeytinlik almak için kapora verdim, satıcı vazgeçti; paramı geri alabilir miyim?
Önce verilen paranın sözleşmede nasıl nitelendirildiğine bakılır. Cayma parası kararlaştırılmışsa ve satıcı caymışsa, aldığının iki katını geri vermekle yükümlüdür. Ayrıca taşınmaz satış vaadi noterde düzenleme şeklinde yapılmadıkça geçersiz olduğundan, adi yazılı bir belgeyle verilen paranın iadesi de istenebilir.
Sözlü anlaşmamın bir değeri var mı?
Kanunun yazılı şekil aramadığı sözleşmeler sözlü olarak da geçerlidir. Ancak ispat sorunu doğar; tanık, mesaj ve banka kayıtları önem kazanır. Taşınmaz satışı gibi bazı sözleşmeler ise resmî şekilde yapılmadıkça geçersizdir.
Kilis'te bir sözleşme imzalamadan önce ya da mevcut bir sözleşmeden doğan sorun yaşıyorsanız metni birlikte inceleyelim.
