Şanlıurfa'da pek çok anlaşma hâlâ el sıkışarak yapılır. Bir tarlanın bir sezonluğuna kiraya verilmesi, ürünün yarı yarıya paylaşılacağı ortakçılık, müteahhitle arsa sahibi arasında konuşulan daire sayısı ya da bir tüccara verilen ürün sözü. Güvene dayalı bu ilişkiler, işler yolunda gittiği sürece sorun çıkarmaz; ancak bir hasat kötü geçtiğinde, fiyatlar değiştiğinde ya da taraflardan biri öldüğünde neyin kararlaştırıldığını ispat etmek zorlaşır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Şanlıurfa'daki bireylere ve işletmelere sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda hizmet veriyoruz.
Tarla Kirası ve Ortakçılık
Harran Ovası'nda arazi sahibinin tarlasını nakit karşılığında kiraya vermesi kadar, ürünün belli bir oranının paylaşıldığı ortakçılık ve yarıcılık anlaşmaları da yaygındır. Türk Borçlar Kanunu'nda ürün kirası ayrıca düzenlenmiştir; kiracının araziyi özenle işletme, verimliliğini koruma ve sözleşme sonunda iade etme yükümlülüğü vardır. Uyuşmazlıkların başlıcaları şunlardır:
- Sulama giderlerinin, kuyu ve motor masraflarının hangi tarafa ait olduğu.
- Tarım desteklerinin arazi sahibi mi yoksa kiracı adına mı alınacağı; çiftçi kayıt sistemindeki kayıtların sözleşmeyle uyumu.
- Kira süresi bitmeden arazinin başkasına verilmesi ya da satılması.
- Kötü hasat yılında kira bedelinin indirilip indirilemeyeceği.
Yazılı bir sözleşme, sürenin, bedelin, ödeme takviminin ve masraf paylaşımının açıkça belirlenmesini sağlar. Kira sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar sulh hukuk mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir.
Kat Karşılığı İnşaat ve Satış Vaadi
Karaköprü ve Haliliye'deki yeni yapılaşmanın önemli bir kısmı kat karşılığı inşaat sözleşmeleriyle yürür. Bu sözleşme taşınmaz devri borcu içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Sözleşmede bağımsız bölümlerin hangi tarafa ait olacağı, teslim süresi, gecikme hâlinde ödenecek tazminat, malzeme kalitesi, iskânın alınması ve müteahhidin üçüncü kişilere satış yetkisi ayrıntılı biçimde yazılmalıdır. Arsa sahiplerinin en sık yaşadığı sorun, müteahhidin inşaatı yarım bırakması ya da kendi payına düşen daireleri inşaat bitmeden satmasıdır.
Projeden daire alan kişi açısından ise satış vaadi sözleşmesinin de noterde yapılmış olması gerekir; aksi hâlde tapunun devri için tescil davası açma imkânı zayıflar. Ödemelerin banka üzerinden yapılması ve makbuzların saklanması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda belirleyicidir.
Ürün Alım Satımı ve Tedarik Sözleşmeleri
Pamuk, hububat, isot ve fıstık ticaretinde ürünün hasattan önce satılması ya da fiyatın teslim günündeki piyasaya bırakılması sık görülür. Bu tür satışlarda ürünün miktarı, kalite ölçütleri, teslim yeri, ödeme vadesi ve fiyatın nasıl belirleneceği açıkça yazılmalıdır. Tekstil ve gıda işletmeleri için düzenli tedarik sözleşmelerinde ise asgari alım taahhüdü, teslim gecikmesi ve fiyat güncellemesi maddeleri önem taşır. Yurt dışındaki alıcılarla yapılan sözleşmelerde uyuşmazlığın hangi ülkede ve hangi hukuka göre çözüleceğinin belirlenmesi, ileride büyük bir belirsizliği önler.
Cezai Şart, Kefalet ve Fesih
Sözleşmeye konulan cezai şart, borcun ifa edilmemesi hâlinde ödenecek tutarı önceden belirler. Tacir olmayan borçlu bakımından hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı indirebilir; tacirler ise aşırılık gerekçesiyle indirim isteyemez. Kefalet sözleşmesinin geçerli olması için yazılı yapılması, kefilin sorumlu olduğu azami miktarın ve kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla belirtilmesi gerekir; evli kefiller için kural olarak eşin yazılı rızası da aranır. Sözleşmenin feshinde ise fesih sebebinin sözleşmede ve kanunda öngörülen koşullara uyması, karşı tarafa yazılı bildirim yapılması ve gerektiğinde önce süre verilmesi önemlidir. Usulüne uygun yapılmayan fesih, fesheden tarafı tazminatla karşı karşıya bırakabilir.
Sözleşme İmzalamadan Önce
Şanlıurfa'da hazır matbu sözleşmeler sık kullanılır; ancak bu metinler çoğu zaman tarafların gerçek anlaşmasını yansıtmaz. İmzadan önce tarafların kimlik ve yetki bilgilerinin doğruluğu, şirket adına imza atan kişinin yetkisi, taşınmaz sözleşmelerinde tapu kaydı ve şerhler kontrol edilmelidir. Uyuşmazlık hâlinde hangi mahkemenin yetkili olacağına ilişkin madde, yalnızca tacirler arasında geçerli olabilir.
Şanlıurfa'dan Sözleşmeye Dair Sorular
Tarlamı sözlü olarak kiraya verdim; kiracı ödeme yapmıyor. Ne yapabilirim?
Sözlü kira sözleşmesi de geçerlidir; ancak bedel ve süre tartışmalı hâle gelirse ispat güçleşir. Banka hareketleri, önceki yıllarda yapılan ödemeler, mesajlar ve tanıklar sözleşmenin varlığını göstermek için kullanılabilir. Şanlıurfa'da bu tür dosyalarda önce arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa sulh hukuk mahkemesinde dava açılır.
Müteahhitle yaptığımız sözleşme noterde değil; geçerli mi?
Kat karşılığı inşaat sözleşmesi noterde düzenleme şeklinde yapılmamışsa taşınmaz devrine ilişkin borçlar bakımından geçersizlik riski vardır. Bununla birlikte tarafların sözleşmeyi büyük ölçüde ifa etmiş olması gibi durumlar ayrıca değerlendirilir. Şanlıurfa'da yarım kalmış inşaatlarda bu sorun sık görüldüğünden, durumunuzun belgelerle incelenmesi gerekir.
Şanlıurfa'da imzalayacağınız ya da uyuşmazlık yaşadığınız bir sözleşme için metni birlikte incelemek isterseniz Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
