Şırnak'ın çalışma hayatı birkaç belirgin damara dayanır: il merkezi ve Silopi çevresindeki asfaltit ocakları, Silopi'deki asfaltit yakıtlı termik santral, Gabar Dağı'nda son yıllarda hızla büyüyen petrol sahası, Habur Sınır Kapısı etrafında şekillenen tır taşımacılığı ve lojistik, kamu yatırımlarıyla canlanan inşaat sektörü ve küçük esnaf. Bu işlerin bir kısmı taşeron zincirleri, kısa süreli projeler ve kayıt dışı çalışma ile yürür. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Şırnak'ta çalışan işçilerin ve faaliyet gösteren işverenlerin iş hukuku uyuşmazlıklarında danışmanlık ve dava takibi yapıyoruz.
Dava Öncesi Zorunlu Durak: Arabuluculuk
Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İşe iade için arabuluculuk başvurusu fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Arabuluculuk görüşmesinde işçinin hizmet süresinin ve gerçek ücretinin doğru hesaplanması, imzalanacak anlaşma belgesinin kapsamı bakımından belirleyicidir.
İş Davası Şırnak'ta Hangi Mahkemede Görülür?
HSK, 2025'te yeni kurulan Cizre İş Mahkemesinin yargı çevresini Cizre ve İdil olarak belirledi. Bu mahkeme faaliyette olduğu sürece Cizre ve İdil'deki iş davaları orada görülür. Silopi bu yargı çevresine dahil edilmemiştir; Silopi'deki iş davalarına Silopi asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Şırnak merkez, Uludere ve Beytüşşebap'ta ise iş davaları ilgili adliyenin asliye hukuk mahkemesinde görülür. Dava açılmadan önce işyerinin ve işçinin bağlı olduğu yargı çevresinin güncel durumu kontrol edilir. İstinaf mercii Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesidir.
Maden, Enerji ve Petrol Sahalarında İş Kazaları
Asfaltit ocakları ve sondaj sahaları, iş kazası riskinin yüksek olduğu alanlardır. Göçük, heyelan, makine ve araç kazaları, yüksekten düşme ve elektrik çarpması bu sahalarda sık karşılaşılan olaylardır. İş kazasında üç ayrı süreç birlikte yürür:
- SGK bildirimi ve sigorta yardımları: Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ya da ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanan gelir.
- Maddi ve manevi tazminat davası: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği bilirkişi incelemesiyle tespit edilir; asıl işveren ile alt işveren birlikte sorumlu tutulabilir.
- Ceza soruşturması: Taksirle ölüme ya da yaralamaya neden olma iddiasıyla yürütülür; buradaki tespitler tazminat davasını da etkiler.
Ruhsatsız ya da kayıt dışı işletilen ocaklarda çalışan işçinin sigortasız olması, iş kazası sayılmasına engel değildir; işçilik ilişkisi tanık ve diğer delillerle kanıtlanabilir.
Tır Şoförleri ve Lojistik Çalışanları
Habur üzerinden Irak'a yük taşıyan şoförlerin dosyalarında fazla çalışma, sınırda bekleme süreleri, yol harcırahı ve ücretin bir kısmının elden ödenmesi sık tartışılan konulardır. Takograf kayıtları, sefer belgeleri, gümrük çıkış-giriş kayıtları ve banka hareketleri fiilî çalışma süresinin ve gerçek ücretin ispatında kullanılır. Yurt dışındaki bir kaza ya da hastalık da iş kazası niteliği taşıyabilir.
Kamu Kurumlarında ve Taşeronda Çalışma
Şırnak'ta belediyeler, hastaneler, okullar ve kamu yatırımları çevresinde hizmet alım ihaleleriyle çalışan çok sayıda işçi bulunur. Firma değişikliklerinde kıdemin hangi işverenden istenebileceği, asıl işveren olan kamu kurumunun sorumluluğu ve kadroya geçiş süreçleri bu grubun öne çıkan sorunlarıdır.
Sık Sorulan Soru
Sigortam eksik yatırılmış; ne yapabilirim?
Eksik bildirilen günler ve ücret için hizmet tespit davası açılabilir. Bu dava için arabuluculuk şartı yoktur, ancak hak düşürücü süreye tabidir; çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılması gerekir.
Petrol Sahası ve Şantiye Çalışması
Gabar Dağı'ndaki petrol sahası ve buna bağlı yol, boru hattı ve tesis inşaatları Şırnak'ta yeni bir çalışma düzeni yarattı. Bu işlerde işçiler çoğu zaman sahaya yakın kamplarda kalır, vardiyalı ve uzun süreli çalışır, aynı sahada birden fazla alt işveren bulunur. Sık karşılaşılan uyuşmazlıklar şunlardır:
- Haftalık çalışma süresini aşan vardiyalar ve fazla çalışma ücretinin bordroya yansıtılmaması.
- Sahaya ulaşım süresinin çalışma süresinden sayılıp sayılmayacağı.
- Proje bitince toplu çıkışlar ve belirli süreli sözleşmelerin zincirleme yenilenmesi.
- Alt işveren değiştiğinde kıdem süresinin ve birikmiş izinlerin akıbeti.
Asıl işveren ile alt işveren, alt işverenin işçilerine karşı iş kanunundan, iş sözleşmesinden ya da toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden birlikte sorumludur. Şırnak'taki saha çalışmalarında puantaj kayıtları, kamp giriş-çıkış listeleri ve servis kayıtları ispat açısından değerlidir.
Habur'dan Irak'a sefer yaparken kaza geçirdim; iş kazası sayılır mı?
İşveren tarafından görevle başka bir yere gönderilen işçinin asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda uğradığı kaza da iş kazası sayılır. Yurt dışındaki kazanın SGK'ya bildirilmesi ve tutanakların tercümesiyle dosyaya eklenmesi gerekir.
Şırnak'taki iş uyuşmazlığınızda haklarınızı ve süreleri doğru hesaplamak için belgelerinizle birlikte bizimle görüşebilirsiniz.
