Şırnak'ta sözleşmelerin büyük çoğunluğu hâlâ güvene ve sözlü anlaşmaya dayanır. Bir dükkân el sıkışarak kiralanır, bir arsa sahibi müteahhitle birkaç maddelik bir kâğıda imza atar, bir nakliyeci telefonla aldığı siparişle Irak'a yola çıkar. İşler yolunda gittiğinde bu yöntem pratik görünür; ancak bir uyuşmazlık çıktığında tarafların ne üzerinde anlaştığını ispatlamak zorlaşır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Şırnak'taki kişi ve işletmelerin sözleşmelerini hazırlıyor, inceliyor ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda dava takibi yapıyoruz.
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri
Şırnak merkezde, Cizre'de ve Silopi'de son yıllardaki yapılaşmanın önemli bir kısmı arsa payı karşılığı inşaat modeliyle gerçekleşti. Bu sözleşmeler taşınmaz mülkiyetinin devrini içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; adi yazılı sözleşme bu bakımdan geçerlilik sorunu doğurur. Sözleşmede bulunması gereken başlıca hükümler şunlardır:
- Arsa sahibine ve müteahhide düşecek bağımsız bölümlerin numarası, katı ve cephesiyle açıkça gösterilmesi.
- İnşaatın teslim süresi, gecikme hâlinde ödenecek cezai şart ve kira kaybı tazminatı.
- Müteahhide tapu devrinin inşaatın ilerleme oranına bağlanması.
- Kullanılacak malzemenin niteliği, iskân alınması ve eksik işlerin sorumluluğu.
Müteahhidin işi süresinde bitirmemesi hâlinde arsa sahibi sözleşmeden dönebilir ya da gecikme tazminatı isteyebilir. Üçüncü kişilere satılmış bağımsız bölümler bakımından ise alıcıların durumu ayrıca değerlendirilir.
Taşıma ve İhracat Sözleşmeleri
Habur hattında çalışan nakliyeciler ve ihracatçılar için yazılı sözleşme, yük teslim şartlarını, navlun ödeme zamanını, bekleme ücretini ve yükün sigortalanmasının kime ait olduğunu belirler. Uluslararası satışta teslim şeklinin, uygulanacak hukukun ve uyuşmazlık hâlinde yetkili mahkemenin ya da tahkimin sözleşmede gösterilmesi, Irak'taki bir alıcıyla yaşanacak sorunda tarafların elini güçlendirir.
Kira ve İşyeri Devri
Cizre ve Silopi çarşılarında işyeri kiralamalarında sık rastlanan bir uygulama, önceki kiracıya hava parası adıyla ödeme yapılarak işyerinin devralınmasıdır. Bu ödemenin karşılığında kiraya verenin yeni kiracıyla sözleşme yapmayı kabul edip etmediği yazılı olarak belgelenmezse, yeni kiracı ödediği bedeli ve kira ilişkisini güvence altına alamayabilir. Kira sözleşmesinde kira artış oranı, depozito, demirbaşlar ve tahliye şartları açıkça yazılmalıdır. Kira uyuşmazlıklarında 2023'ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; Şırnak'taki işyeri kiralarında kira artışı ya da tahliye konusunda anlaşmazlık çıktığında süreç önce arabuluculukta başlar. Sözleşmede tarafların güncel adreslerinin yazılı olması bu aşamadaki bildirimleri de kolaylaştırır.
Cezai Şart, Kapora ve Cayma
Sözleşmeye konulan cezai şart, borcun ifa edilmemesi hâlinde ödenecek tutarı önceden belirler. Hâkim aşırı gördüğü cezai şartı indirebilir; ancak tacir sıfatıyla taahhütte bulunan borçlu bu indirimden kural olarak yararlanamaz. Kapora ise kural olarak sözleşmenin kurulduğunun kanıtıdır ve aksi kararlaştırılmadıkça esas borçtan düşülür. Taraflar bunun yerine bir cayma parası kararlaştırmışsa, parayı veren onu bırakarak, alan ise iki katını geri vererek sözleşmeden cayabilir. Şırnak'taki taşınmaz satışlarında noter dışı yapılan satış vaadi kâğıtlarına kapora verilmesi yaygındır; bu kâğıtların geçerliliği ve kaporanın akıbeti ayrıca incelenmelidir.
Sözleşme İmzalamadan Önce
Karşı tarafın kimlik ve yetki belgelerinin kontrolü, şirket adına imza atan kişinin imza sirküleri, taşınmazın tapu kaydı ve ödemelerin banka üzerinden yapılması, Şırnak'ta sonradan yaşanabilecek pek çok uyuşmazlığı daha baştan önler. Sözleşmenin Türkçe dışında bir dilde de düzenlenmesi gerekiyorsa, hangi metnin esas alınacağı sözleşmede belirtilmelidir.
Alt Yüklenicilik, İş Makinesi Kiralama ve Şantiye İşleri
Şırnak'ta kamu yatırımları, yol yapımı ve petrol sahasıyla bağlantılı işlerde ana yüklenicinin işin bir bölümünü yerel alt yüklenicilere devretmesi yaygındır. Kazı, hafriyat, iş makinesi kiralama, beton ve malzeme nakliyesi çoğu zaman kısa bir sipariş yazısı ya da sözlü anlaşmayla başlar. Bu ilişkilerde en sık tartışılan konular, hakedişin hangi ölçüye göre hesaplanacağı, iş makinesinin günlük mü saatlik mi kiralandığı, yakıtın ve operatörün kime ait olduğu ve ana yüklenicinin idareden ödeme alamaması hâlinde alt yükleniciye ödemeyi geciktirip geciktiremeyeceğidir. Ana sözleşmedeki ödeme koşulları alt sözleşmeye açıkça yansıtılmamışsa, alt yüklenici kural olarak bu koşullarla bağlı değildir. İşin tesliminde tutanak düzenlenmesi ve ayıpların gecikmeden bildirilmesi, eser sözleşmesinde iki tarafın haklarını da korur.
Sık Sorulan Soru
Sözlü yapılan bir anlaşmayı nasıl ispatlarım?
Kanunda belirli bir şekil öngörülmemişse sözlü sözleşme de geçerlidir; sorun ispattadır. Belirli bir parasal sınırı aşan hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilir. Ancak banka dekontları, mesajlaşmalar, faturalar ve karşı tarafın yazılı beyanları delil başlangıcı sayılabilir ve tanıkla ispatın önünü açabilir. Şırnak'ta güvene dayalı anlaşmalarda ödemelerin açıklamalı banka transferiyle yapılması bu yüzden önemlidir.
Şırnak'ta imzalayacağınız bir sözleşmeyi önceden incelemek ya da mevcut bir sözleşmeden doğan sorunu değerlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.
