Aile hukuku boşanmadan çok daha geniştir ve Batman'da bu genişlik özellikle hissedilir. Türkiye'nin en genç nüfuslu illerinden biri olan Batman'da hanelerin önemli bir kısmı çok çocukludur; aile ilişkileri geniş akrabalık ağları içinde yaşanır. Bu yapı, resmî nikâh kıyılmadan başlayan birlikteliklerden doğan çocukların nüfus kaydı, babalık davaları, velayet düzenlemelerinin yıllar içinde güncellenmesi, nafakanın artırılması ya da kaldırılması ve aile içi şiddete karşı koruma kararları gibi konuları sıklıkla gündeme getirir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Batman'da aile hukukunun bu farklı alanlarında danışmanlık ve dava vekilliği yapıyoruz.
Batman Aile Mahkemesi'nin Görev Alanı
Batman Adliyesi'nde aile mahkemesi bulunur; il merkezi, Beşiri ve Hasankeyf'te yaşayan ailelerin soybağı, velayet, nafaka, evlat edinme, vesayet ve koruma kararı talepleri burada görülür. Kozluk ve Sason'da ayrı aile mahkemesi yoktur; bu ilçelerde aile davalarına bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu başvurudan önce teyit edilmelidir. Aile mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolu Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi'ne açıktır. Aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıların hazırladığı sosyal inceleme raporları, çocukla ilgili kararlarda belirleyici rol oynar.
Resmî Nikâhsız Birliktelik ve Çocuğun Soybağı
Yalnızca dinî nikâhla başlayan birlikteliklerde doğan çocuk ile baba arasında soybağı kendiliğinden kurulmaz. Baba çocuğu nüfus müdürlüğünde, noterde ya da mahkeme önünde tanıyabilir; tanıma yapılmazsa anne veya çocuk babalık davası açabilir. Babalık davası, anne tarafından doğumdan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; çocuğun dava hakkı ise farklı kurallara tabidir. Mahkeme genellikle DNA incelemesine başvurur. Soybağı kurulduktan sonra çocuğun babadan nafaka ve mirasçılık hakları doğar. Batman'da resmî nikâhı sonradan kıyılan eşlerin çocukları ise evlenmeyle birlikte kendiliğinden evlilik içi sayılır.
Koruma Kararları: 6284 Sayılı Kanun
Şiddete uğrayan ya da şiddet tehlikesi altındaki kadın, çocuk ve aile bireyleri için 6284 sayılı Kanun koruyucu ve önleyici tedbirler öngörür. Şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, korunan kişiye yaklaşmaması, iletişim yasağı ve silahların teslimi bu tedbirlerdendir. Tedbir kararı için şiddetin ispatı aranmaz; başvuru kolluğa, savcılığa ya da doğrudan aile mahkemesine yapılabilir. Batman'da şiddet önleme ve izleme merkezi de başvuruları alır ve korunan kişiye barınma ve danışmanlık desteği sağlar. Tedbir kararına aykırılık zorlama hapsine yol açabilir. Kararlar ilk aşamada en fazla altı ay için verilir; şiddet riskinin sürdüğü durumlarda süre uzatılabilir. Batman'da aynı mahallede ya da aynı apartmanda yaşayan geniş ailelerde, tedbirin pratikte nasıl uygulanacağı da talep sırasında ayrıca düşünülmelidir.
Nafaka ve Velayette Değişen Koşullar
Boşanmadan yıllar sonra çocukların büyümesi, okul giderlerinin artması ya da tarafların gelirinin değişmesi nafakanın artırılması veya azaltılması için dava açılmasını gerektirebilir. Yoksulluk nafakası alan eşin yeniden evlenmesi nafakayı kendiliğinden sona erdirir; evlenmeden fiilen birlikte yaşaması ise nafakanın kaldırılması davasına konu olabilir. Velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenmesiyle çocuğun durumunun değişmesi ya da çocuğun diğer ebeveynin yanında yaşamak istemesi, velayetin değiştirilmesi taleplerinin tipik gerekçeleridir.
Aile Konutu ve Evlat Edinme
Eşlerin birlikte yaşadığı ev aile konutudur; tapusu kimin adına olursa olsun, malik eş diğer eşin açık rızası olmadan bu evi satamaz, ipotek ettiremez ya da kira sözleşmesini feshedemez. Tapuya aile konutu şerhi konulması, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı korumayı güçlendirir. Evlat edinme ise yalnızca mahkeme kararıyla kurulur; evlat edinenin yaşı, evlat edinilenle yaş farkı ve bir yıllık bakım süresi gibi kanuni şartlar aranır.
Yaş Düzeltme, Vesayet ve Kayyım
Batman'da özellikle kırsal kesimde doğumların geç bildirilmesi nedeniyle nüfus kaydındaki doğum tarihi ile gerçek yaş arasında fark bulunan kişilere sık rastlanır. Yaş düzeltme davası nüfus müdürlüğüne karşı asliye hukuk mahkemesinde açılır; mahkeme okul kayıtları, tanık beyanları ve adli tıp kurumunun kemik yaşı incelemesi gibi delillere dayanır. Kayıttaki yaşın emeklilik ve askerlik gibi sonuçları olduğundan dava dikkatle değerlendirilmelidir. Yaşlılık, hastalık ya da engellilik nedeniyle işlerini göremeyen bir aile üyesi için vasi atanması gerektiğinde ise vesayet makamı aile mahkemesi değil, sulh hukuk mahkemesidir. Gurbette yaşayan bir mirasçı veya ortada olmayan bir malik için kayyım atanması da aynı mahkemenin görev alanındadır.
Eşimle resmî nikâhımız yok; çocuğumuza nafaka isteyebilir miyim?
Önce baba ile çocuk arasında soybağının kurulması gerekir. Baba çocuğu tanımışsa ya da babalık davası kabul edilmişse, çocuk için iştirak nafakası talep edilebilir. Babalık davasıyla birlikte nafaka da istenebilir. Davanın süresi içinde açılması önemlidir.
Batman'da çocuğunuzun nüfus kaydı, bir koruma kararı ya da nafaka ve velayetle ilgili değişen koşullar hakkında sorularınız varsa, durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz.
