Depremler Hatay'da yalnızca binaları değil, pek çok ailenin gündelik düzenini de yerinden oynattı. Eşlerden biri işi için İskenderun'da ya da Antakya'da kalırken diğerinin çocuklarla Mersin'e, Adana'ya veya batıdaki bir akrabanın yanına taşındığı, aylarca konteynerde ya da kirada yaşandığı bir dönem, kimi evlilikleri yeniden bir araya getirdi, kimilerini ise sona doğru sürükledi. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Hatay'daki boşanma dosyalarında, ailenin bugün nerede yaşadığını da hesaba katarak süreci planlıyoruz.
Dağılmış Hanelerde Davayı Nerede Açmalı?
Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesine göre boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir. Depremden sonra eşlerden biri Hatay'da kalmış, diğeri başka bir ile yerleşmişse dava her iki yerde de açılabilir. Bu seçim duruşmalara katılım, tanıkların ulaşabilirliği ve çocukların okul düzeni açısından pratik sonuçlar doğurur. Antakya ve Defne'de oturanlar için görevli yer Hatay Adliyesi'ndeki aile mahkemeleri, İskenderun, Arsuz ve Belen'de oturanlar için İskenderun aile mahkemeleridir. Aile mahkemesi bulunmayan ilçelerde ilgili asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Anlaşmalı mı, Çekişmeli mi?
En az bir yıl sürmüş evliliklerde eşler birlikte başvurur ya da biri diğerinin açtığı davayı kabul ederse, hâkim tarafları bizzat dinledikten sonra protokolü uygun bulduğunda anlaşmalı boşanmaya karar verebilir. Protokolün velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, eşyaların paylaşımı ve varsa tazminat konularını açık biçimde düzenlemesi gerekir. Hatay'daki dosyalarda protokole sık eklenmesi gereken bir başlık daha vardır: depremde yıkılan ya da ağır hasar gören ortak konutun yerine tahsis edilecek afet konutu veya yerinde dönüşümle yeniden yapılacak dairenin kime kalacağı.
Anlaşma sağlanamazsa dava çekişmeli yürür. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması en sık dayanılan sebeptir; zina, hayata kast ve pek kötü muamele, terk gibi özel sebepler de ayrıca düzenlenmiştir. Çekişmeli davalarda tanık beyanları, yazışmalar ve sosyal inceleme raporu belirleyici olur.
Velayet ve Çocuğun Yeni Düzeni
Velayet kararı verilirken çocuğun üstün yararı esas alınır. Hatay'da bu değerlendirmenin bir boyutu da çocuğun depremden sonra hangi ortamda yaşadığıdır: konteyner kentte mi, kirada mı, başka bir şehirde büyükanne ve büyükbabanın yanında mı? Okul değişikliği, travma sonrası destek ihtiyacı ve kardeşlerin birlikte kalması, sosyal inceleme raporunda ve hâkimin değerlendirmesinde ağırlık taşır. Velayeti almayan ebeveynle kişisel ilişki düzenlenirken şehirler arası mesafe, tatil dönemleri ve ulaşım masrafı gibi somut ayrıntıların karara yazdırılması ileride çıkacak anlaşmazlıkları azaltır.
Nafaka, Mal Rejimi ve Deprem Sonrası Mal Varlığı
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla yoksulluk nafakası isteyebilir; çocuk için ise iştirak nafakası belirlenir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde evlilik içinde edinilen mallar tasfiyeye konu olur. Hatay'da tasfiyeyi zorlaştıran unsurlar şunlardır:
- Yıkılan bir konut için ödenen zorunlu deprem sigortası tazminatının ve hak sahipliği kapsamında tahsis edilen konutun mal rejimindeki yeri,
- Depremden önce alınan konut kredisinin, ev artık yokken ödenmeye devam etmesi,
- Enkaz altında kalan araç, işyeri demirbaşı ve ziynet eşyasının varlığının ispatı.
Mal rejiminin tasfiyesi talebi boşanmayla birlikte ya da ayrı bir davayla ileri sürülebilir; zamanaşımı boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.
Yabancı Eşler ve Yurt Dışında Verilen Kararlar
Suriyeli nüfusun yoğun olduğu Hatay'da Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki evlilikler de sık görülür. Türkiye'de resmî nikâhla kurulmuş evliliklerde boşanma Türk mahkemesinde görülebilir. Evlilik yalnızca dini nikâhla kurulmuşsa ortada hukuken boşanmayı gerektiren bir evlilik bulunmaz; ancak çocuğun soybağı ve nafakası için ayrı yollar vardır. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması için tanıma işlemi gerekir.
Başka Şehirden Dava Takibi
Depremden sonra Hatay dışına yerleşen pek çok kişi, boşanma davasının görüleceği şehre her duruşma için gelip gidemeyeceğini düşünerek dava açmayı erteliyor. Oysa vekille takip edilen bir davada tarafın her duruşmaya katılması gerekmez. Anlaşmalı boşanmada hâkimin eşleri bizzat dinlemesi zorunludur; bu duruşma için bir kez gelmek gerekir. Çekişmeli davalarda başka ilde oturan tanıkların ifadesi, bulundukları yerdeki mahkeme aracılığıyla ya da ses ve görüntü aktarımı yoluyla alınabilir. Hatay'daki sosyal inceleme de çocuğun bugün yaşadığı ildeki psikolog ve sosyal çalışmacılara yaptırılabilir. Bu imkânlar, davayı Hatay'da mı yoksa yeni yerleşilen ilde mi açmanın daha uygun olacağı sorusunu da etkiler; çocukların düzeni ve delillerin bulunduğu yer bu kararda belirleyicidir.
Hatay'dan Sık Sorulan
Eşim depremden beri başka ilde yaşıyor, adresini bilmiyorum; dava açabilir miyim?
Evet. Mahkeme adres araştırması yapar; adrese ulaşılamazsa tebligat ilanen yapılabilir. Bu süreç zaman alabileceğinden dilekçede bilinen son adresleri ve iletişim bilgilerini belirtmek yararlıdır.
Hatay'da boşanma kararı vermeden önce durumunuzu bir görüşmede değerlendirelim; hangi mahkemede ve nasıl bir yolla ilerlemenin size uygun olduğunu birlikte konuşalım.
