Aile hukuku yalnızca boşanmadan ibaret değildir. Hatay'da 6 Şubat 2023 sonrasında bu alanın en hassas başlıkları, ebeveynlerini kaybeden çocukların bakımı ve temsili, depremde kaybolan belgeler yüzünden kurulamayan nüfus kayıtları ve hayat koşullarının değişmesiyle yeniden ele alınması gereken nafaka ve kişisel ilişki düzenlemeleri oldu. Suriyeli nüfusun yoğunluğu da soybağı ve nüfus kayıtlarına ilişkin kendine özgü sorular doğuruyor. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Hatay'da aile hukukunun bu farklı başlıklarında aileleri dikkatle ve gizlilik içinde temsil ediyoruz.
Ebeveynini Kaybeden Çocuklar ve Vesayet
Velayet altında bulunmayan her küçüğe vasi atanması gerekir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir. Depremde anne ve babasını kaybeden bir çocuk için vasi olarak çoğunlukla büyükanne, büyükbaba, teyze ya da amca gibi yakın akrabalar talepte bulunur. Mahkeme, çocuğun üstün yararını gözeterek vasiyi atar ve vasinin çocuğun malvarlığını yönetmesini denetler. Çocuğa kalan miras, sigorta tazminatı, destekten yoksun kalma tazminatı ve afet konutu gibi haklar vasi tarafından çocuk adına takip edilir; bazı önemli işlemler için mahkeme izni gerekir. Çocuğun sürekli bakımını sağlayan akrabalar için koruyucu aile düzeni ve buna bağlı sosyal destekler de ayrıca değerlendirilebilir.
Anne ya da babadan yalnızca birinin hayatta kaldığı durumlarda velayet kendiliğinden sağ kalan ebeveyne geçer. Bu kez sorun, vefat eden ebeveynin ailesiyle çocuk arasındaki ilişkinin sürdürülmesidir; büyükanne ve büyükbaba gibi yakın akrabalar için de çocukla kişisel ilişki kurulmasına karar verilebilir.
Soybağı ve Nüfus Kaydı
Hatay'da soybağı davalarının arka planında sıkça şu durumlar görülür: dini nikâhla evlenen çiftlerin çocuklarının babaya bağlanamaması, depremde babanın vefat etmesi ve tanıma işleminin yapılamamış olması, yabancı uyruklu ebeveynlerin nüfus kayıtlarındaki boşluklar. Babalık davası, anne veya çocuk tarafından açılabilir; anne için süre doğumdan itibaren bir yıldır, çocuk için süre işlemez. Baba vefat etmişse dava mirasçılara karşı yöneltilir ve gerekirse DNA incelemesi için ölünün akrabalarından örnek alınabilir. Soybağının kurulması, çocuğun mirasçılık, nafaka ve sosyal haklarını doğrudan etkiler.
Evlat Edinme
Depremlerden sonra kamuoyunda çocuk sahiplenme ilgisinin arttığı biliniyor; ancak evlat edinme, aile mahkemesinin kararıyla ve yasal koşulların gerçekleşmesiyle mümkündür. Evlat edinecek kişinin belirli bir yaşta olması, çocuğun bir süre evlat edinen yanında bakılmış olması ve çocuğun üstün yararına uygunluk aranır. Ebeveynlerini kaybeden çocukların önce devlet koruması altında ve akrabaları yanında güvenceye alınması esastır.
Şiddete Karşı Koruma: 6284 Sayılı Kanun
Konteyner kentlerde ve kalabalık geçici konutlarda yaşanan gerilim, aile içi şiddet başvurularını görünür kıldı. 6284 sayılı Kanun kapsamında aile mahkemesi şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılmasına, yaklaşma yasağına ve iletişim kurmasının yasaklanmasına karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de bazı tedbirleri alabilir. Koruma kararı için şiddetin ispatı aranmaz; başvuru, şiddet tehlikesinin varlığına ilişkin beyanla değerlendirilir. Antakya ve Defne'de başvuru Hatay Adliyesi'ndeki aile mahkemelerine, İskenderun'da İskenderun aile mahkemelerine yapılır.
Değişen Koşullar: Nafaka ve Kişisel İlişki
Depremden önce verilmiş bir nafaka kararı, tarafların bugünkü durumuna artık uymayabilir. İşini kaybeden nafaka yükümlüsü indirim ya da kaldırma, enflasyon karşısında nafakası eriyen alacaklı ise artırım davası açabilir. Çocuğun başka bir ile taşınmasıyla birlikte kişisel ilişki takvimi de yeniden düzenlenmelidir; hafta sonu görüşmeleri yerine uzun tatil dönemlerini esas alan düzenlemeler daha işlevsel olabilir.
Afet Konutu ve Aile Konutu
Hatay'da depremden sonra tahsis edilen ya da yerinde dönüşümle yeniden yapılan konutlar, aile hukukunun da konusu oldu. Eşlerden yalnızca biri adına tahsis edilen bir konutta aile yaşıyorsa, bu konut aile konutu niteliği taşır. Aile konutu üzerinde, malik olan eş diğer eşin açık rızası olmadan konutu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez ya da konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Malik olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir. Kira ilişkisinde de durum benzerdir: kiracı eşin kira sözleşmesini diğer eşin rızası olmadan sona erdirmesi mümkün değildir. Ayrılık döneminde ya da boşanma davası sürerken konutun hangi eşe bırakılacağı, aile mahkemesinin vereceği geçici önlem kararlarıyla düzenlenebilir. Konteyner kentlerin boşaltılması sürecinde yeni konuta geçen ailelerde bu kuralların baştan bilinmesi, ileride çıkabilecek mülkiyet ve kullanım tartışmalarını azaltır.
Hatay'dan Sorular
Yeğenime vasi olmak istiyorum, nereye başvururum?
Çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Mahkeme, akrabalar arasında çocuğa en uygun kişiyi belirler ve vasinin yıllık hesap vermesini ister.
Koruma kararı aldım ama karşı taraf uymuyor; ne olur?
Koruma kararına aykırı davranan kişi hakkında, aile mahkemesi tarafından zorlama hapsine karar verilebilir. Aykırılığı kolluğa ve Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirmek gerekir.
Hatay'da bir aile hukuku meselesiyle karşı karşıyaysanız, hassas yönleriyle birlikte ilk görüşmede konuşalım.
