Hatay'da tazminat hukuku denince akla ilk gelen, 6 Şubat 2023 depremlerinde yıkılan binalar nedeniyle yakınlarını kaybeden ya da yaralanan kişilerin talepleri oluyor. Bu davalar, ceza yargılamasıyla aynı olayı konu alsa da ayrı kurallara, ayrı sürelere ve ayrı ispat yüklerine tabidir. Bunların yanında iş kazaları, trafik kazaları ve sağlık hizmetinden doğan zararlar da ilde önemli bir yer tutar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Hatay'daki tazminat dosyalarını, ailenin ihtiyaçlarını ve davaların uzun soluklu yapısını gözeterek ele alıyoruz.
Deprem Zararında Kimden, Hangi Yolla?
Yıkılan bir bina için sorumluluk tek bir kişide toplanmaz. Hatay'daki dosyalarda olası muhataplar şöyle sıralanabilir:
- Müteahhit ve yapımcı: Projeye ve yönetmeliklere aykırı inşa, malzeme ve işçilik kusurları nedeniyle adli yargıda, haksız fiil hükümlerine göre sorumludur.
- Yapı denetim kuruluşu: Denetim görevini gereği gibi yerine getirmediği ölçüde müteahhitle birlikte sorumlu tutulabilir.
- Proje müellifleri ve fenni mesuller: Statik projedeki hatalar veya denetim eksikliği nedeniyle sorumluluk tartışmasına dahil olabilir.
- Belediye ve diğer idareler: Ruhsat, iskân ve denetim süreçlerindeki hizmet kusuru nedeniyle idari yargıda tam yargı davasıyla sorumlu tutulabilir.
Adli yargıdaki davalar asliye hukuk mahkemesinde, idareye karşı davalar Antakya'daki Hatay idare mahkemelerinde görülür. Aynı zarar için iki ayrı yargı yolunda dava açılması gerekebilir; bu durumda taleplerin birbirini tekrar etmemesi ve mükerrer tazmin itirazına karşı hazırlıklı olunması gerekir.
Destekten Yoksun Kalma ve Manevi Tazminat
Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve bazı durumlarda anne ve baba, destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Hesaplamada ölenin geliri, yaşı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve bu kişilerin desteğe ne kadar süre ihtiyaç duyacağı esas alınır; hesap bilirkişi raporuyla yapılır. Depremde gelir belgelerinin kaybolması ya da kayıt dışı çalışma, gelirin ispatını zorlaştırabilir; banka hareketleri, SGK kayıtları ve tanık beyanları bu açığı kapatmakta kullanılır. Ağır bedensel zarar ya da ölüm hâlinde yakınlar manevi tazminat da talep edebilir. Yaralananlar için tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ayrıca istenir.
Süreler: Ceza Zamanaşımı Avantajı
Haksız fiilden doğan tazminat talebi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğuyorsa bu daha uzun süre uygulanır. Bilinçli taksirle öldürme gibi suçlamaların konu olduğu Hatay'daki deprem dosyalarında bu kural önemlidir. İdareye karşı tam yargı davasında ise önce idareye başvurmak gerekir: başvuru, zararı doğuran eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde yapılmalıdır. Sürelerin hesabı dosyaya göre değiştiğinden, bekleyerek hak kaybı yaşamamak için erken değerlendirme yapılmalıdır.
Ceza Dosyasıyla Birlikte Yürütmek
Hatay'da deprem davalarının çoğunda ceza yargılaması tazminat davasından önce başlamıştır. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporları, karot numune sonuçları ve tanık beyanları hukuk davasında da delil olarak kullanılabilir. Hukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir; ancak ceza mahkemesince tespit edilen maddi olgular hukuk davasını güçlendirir. Ceza davasının sonucunu beklemek bazen mantıklıdır, ancak zamanaşımı açısından bekleme kararı bilinçli verilmelidir.
Deprem Sigortası ve Sigorta Tazminatları
Zorunlu deprem sigortası, binanın kendisindeki zararı poliçe limitiyle sınırlı olarak karşılar; can kaybı ve eşya zararı kapsam dışındadır. Konut ya da işyeri için ayrıca yapılmış konut, işyeri veya hayat sigortaları farklı teminatlar içerebilir. Sigortacının ödemediği ya da eksik ödediği durumlarda, Sigorta Tahkim Komisyonu ve genel mahkemeler seçenekleri değerlendirilir.
Depremin Dışında: Fabrika, Tarla ve Hastane
Hatay'daki tazminat davalarının tamamı depremle ilgili değildir. İskenderun ve Payas hattındaki demir-çelik ve sanayi tesislerinde yaşanan iş kazaları, işçi ya da yakınları tarafından işverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davalarına konu olur; bu davalar iş mahkemesinde görülür. Mevsimlik tarım işinde yaşanan kazalarda işverenin kim olduğu, işçiyi tarlaya götüren aracı kişinin rolü ve sigortasızlık önemli tartışma noktalarıdır. Sağlık hizmetinden doğan zararlarda ise hastanenin türü yargı yolunu belirler: kamu hastanesinde yaşanan zarar için idareye karşı tam yargı davası, özel hastane ve hekim için adli yargı yolu kullanılır. Depremde hasar gören hastanelerin geçici yapılarda hizmet verdiği dönemde yaşanan aksaklıklar da bu çerçevede değerlendirilir. Her dosyada ilk adım, zararı ve sorumluyu belgeleyen kayıtların vakit kaybetmeden toplanmasıdır.
Hatay'dan Sorular
Müteahhit vefat etmiş ya da malvarlığı yok; tazminat alınabilir mi?
Müteahhidin mirasçıları mirası reddetmemişse sorumluluk terekeye geçer. Ayrıca yapı denetim kuruluşu ve idare gibi diğer sorumluların varlığı, tahsil imkânını genişletir.
Hatay'da bir tazminat talebi düşünüyorsanız, önce süreleri ve elinizdeki belgeleri birlikte gözden geçirelim.
