Hatay'ın ticari hayatı, Anadolu'nun güneydoğusunu Akdeniz'e bağlayan konumundan beslenir. İskenderun limanı ve körfez boyunca sıralanan demir-çelik tesisleri büyük hacimli bir sanayi ticareti yaratırken, Reyhanlı'daki Cilvegözü Sınır Kapısı Orta Doğu'ya uzanan kara taşımacılığının kapısıdır. Antakya'nın çarşısı ise yüzyıllardır küçük esnafın, kuyumcunun, lokantacının ve tatlıcının merkezi olmuştur. 6 Şubat 2023 depremleri bu yapının her katmanını etkiledi: işyerleri yıkıldı, stoklar enkaz altında kaldı, ortaklar hayatını kaybetti, nakit akışı durdu. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Hatay'daki şirketler ve tacirler için ticari uyuşmazlıklarda ve sözleşme süreçlerinde hukuki destek sağlıyoruz.
Ticari Davalar Hangi Mahkemede Görülür?
İskenderun Adliyesi'nde asliye ticaret mahkemesi bulunur; İskenderun, Arsuz ve Belen'deki şirketlerin ticari davaları burada görülür. Antakya ve Defne için ise Hatay Adliyesi'nde ticari davalara bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu dosyanın niteliğine göre belirlenmelidir; asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ticari davalara asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava açmadan önce, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İlk derece kararlarına karşı istinaf incelemesi Adana Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Ortağın Vefatı ve Deprem Sonrası Şirketler
Depremde ortaklarından birini kaybeden limited ve anonim şirketler, Hatay'da ayrı bir dosya grubu oluşturur. Anonim şirket payları kural olarak mirasçılara geçer; limited şirkette ise esas sözleşmede farklı bir düzenleme varsa mirasçının ortak olarak kabulü sınırlanabilir. Tek yetkili müdürün ya da yönetim kurulu üyelerinin vefat ettiği şirketlerde, şirketin temsil edilememesi banka işlemlerini, vergi beyanlarını ve ticari sözleşmelerin yürütülmesini durdurabilir. Bu durumda genel kurulun toplanarak yeni organ seçmesi, toplanamıyorsa mahkemeden kayyım atanmasının istenmesi gündeme gelir. Faaliyetini tamamen yitiren şirketlerde ise tasfiye ya da ortakların ayrılma hakkı değerlendirilir.
Ortaklar arasında, depremden sonra hangi ortağın şirketi yeniden ayağa kaldırmak için ne kadar emek ve para harcadığı, sigorta ve destek ödemelerinin nasıl kullanıldığı, şirket malvarlığının başka bir şirkete aktarılıp aktarılmadığı gibi konular sorumluluk davalarına dönüşebilir.
Liman, Navlun ve Sanayi Alacakları
İskenderun'un liman ve sanayi çevresinde ticari uyuşmazlıklar genellikle büyük tutarlı alacaklar etrafında doğar. Hurda ve demir-çelik tedarik sözleşmelerinde malın ayıplı ya da eksik teslimi, navlun ve demuraj alacakları, liman hizmet bedelleri, konteyner ve ekipman kira bedelleri ile taşıma sırasında oluşan hasarlar başlıca başlıklardır. Deniz yoluyla taşımada konişmento hükümleri ve uluslararası kurallar, karayolu taşımalarında ise uluslararası karayolu taşıma sözleşmesine ilişkin kurallar sorumluluğun sınırlarını belirler. Depremlerin hemen ardından limanda yaşanan aksamalar nedeniyle geciken teslimatlar ve sözleşme cezaları da bir süre bu dosyaların gündemini oluşturdu.
Cilvegözü ve Dış Ticaret
Cilvegözü üzerinden yapılan ihracat ve transit taşımacılık, Hatay'daki ticari dosyalara yabancılık unsuru katar. Alıcı yurt dışındaysa sözleşmeye uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ya da tahkim şartı ve ödemenin akreditif, mal mukabili veya peşin olması uyuşmazlığın seyrini belirler. Yabancı alıcıdan tahsilatın güçleştiği durumlarda, yurt dışında takip mümkün mü, yoksa Türkiye'deki bir varlık üzerinden ihtiyati haciz yoluna gidilebilir mi, sorusu dosyanın başında cevaplanmalıdır. İhracat bedellerinin yurda getirilmesi ve gümrük beyannameleriyle ilgili idari yükümlülükler de ticari sözleşmeyle birlikte düşünülmelidir.
Çek, Senet ve Konkordato
Depremden önce keşide edilmiş çeklerin ödeme günü geldiğinde, işyerini kaybetmiş pek çok esnafın hesabında karşılık yoktu. Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde itiraz süresi beş gün olduğundan hızlı hareket etmek gerekir. Borçlarını vadesinde ödeyemeyen ancak faaliyetini sürdürebilecek durumdaki şirketler için konkordato bir seçenektir; konkordato talebi mahkemeye bir ön proje ve mali tablolarla yapılır ve geçici mühlet süresince takipler durur. Alacaklı tarafındaki şirketler ise konkordato sürecinde alacaklarını süresinde bildirmeli, proje üzerindeki oylamaya hazırlıklı olmalıdır.
Antakya Çarşısında Esnaf ve Kira İlişkileri
Antakya'nın tarihi çarşısında kuşaklardır süren işletmeler, depremden sonra konteyner çarşılarda, geçici dükkânlarda ya da başka şehirlerde yeniden açıldı. Bu süreçte işyeri devirleri, devren kiralama, ortaklık ilişkisi kurmadan yapılan sermaye katkıları ve sözlü anlaşmalar yaygınlaştı. Yazılı sözleşmenin olmadığı ilişkilerde ispat güçlüğü, ileride ticari bir uyuşmazlığı içinden çıkılmaz hâle getirebilir. Hatay'da yeniden yapılanma döneminde kurulan iş ilişkilerinde, kısa da olsa yazılı bir sözleşme ve düzenli muhasebe kaydı, sonradan çıkabilecek anlaşmazlıklara karşı en sade önlemdir.
Sık Sorulanlar
Ortağım depremde vefat etti; mirasçıları şirkete ortak olabilir mi?
Şirketin türüne ve esas sözleşmeye bağlıdır. Anonim şirkette paylar mirasçılara geçer; limited şirkette esas sözleşmede mirasçıların ortaklığını sınırlayan hükümler bulunabilir. Esas sözleşmenin incelenmesi ilk adımdır.
Hatay'daki ticari faaliyetinizle ilgili bir uyuşmazlık ya da sözleşme süreci için ilk görüşmede belgelerinizi birlikte değerlendirelim.
