Muğla'da miras dosyalarının çoğu, bir zamanlar düşük değerli sayılan toprakların bugün olağanüstü değer kazanmasıyla şekillenir. Dededen kalan ve yıllarca keçi otlatılan bir yamaç, Bodrum yarımadasında ya da Fethiye çevresinde bugün villa arsası olarak alıcı bulabilir. Milas'ın, Yatağan'ın ve Ula'nın köylerindeki zeytinlikler kuşaktan kuşağa bölünerek onlarca hissedara dağılmıştır. Bu tablo, kardeşler ve kuzenler arasında yıllar süren davalara yol açabilir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Muğla'daki miras uyuşmazlıklarında mirasçılara ve mirasbırakanlara hukuki destek sunuyoruz.
Mirasçılık Belgesi ve Tapuda İntikal
Mirasın paylaşımına geçmeden önce kimlerin mirasçı olduğunu gösteren mirasçılık belgesi alınır. Bu belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden çıkarılabilir; mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişiler varsa veya nüfus kayıtlarında belirsizlik bulunuyorsa sulh hukuk mahkemesi yoluna gitmek gerekebilir. Ardından veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir ve taşınmazlar tapuda mirasçılar adına iştirak hâlinde tescil edilir. Muğla'da sulh hukuk mahkemesi, merkez adliye dahil ilin bütün adliyelerinde bulunur.
Hisseli Zeytinlik ve Arsalarda Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşamadığında ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığını inceler; tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'ndaki asgari parsel büyüklüğü sınırları nedeniyle bölünme çoğu zaman mümkün olmaz ve taşınmazın satılarak bedelinin paylaştırılmasına karar verilir. Milas ve Yatağan'daki zeytinliklerde de, Bodrum'daki imarlı arsalarda da bu süreç, taşınmazın gerçek değerini yansıtan bir bilirkişi raporu ve ihaleye katılım stratejisi gerektirir.
Kıyı köylerinde sık rastlanan bir başka sorun, kadastro tespitinden önce bölünmüş ama tapuya yansımamış fiilî paylaşımlardır. Kardeşlerden birinin yıllardır kullandığı tarlanın tapuda hâlâ ortak görünmesi, satışta ya da imar uygulamasında yeni çekişmeler doğurur.
Tenkis, Muris Muvazaası ve Saklı Pay
Mirasbırakanın sağlığında bir taşınmazı bir çocuğuna satış gibi gösterip gerçekte bağışladığı iddia ediliyorsa, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Saklı payın ihlal edildiği bağışlamalar ve vasiyetnameler için ise tenkis davası söz konusudur. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Yabancı Mirasçılar ve Yurt Dışındaki Varislere Ait Sorunlar
Muğla'da taşınmaz sahibi olan yabancıların ölümü hâlinde, Türkiye'deki taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır. Yabancı mirasçının tapuda intikal yaptırabilmesi için kendi ülkesinin Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanıması ve askerî ya da güvenlik bölgesi sınırlamalarına takılmaması gerekir. Yurt dışında düzenlenmiş vasiyetnamelerin ve veraset belgelerinin Türkiye'de kullanılması için apostil, yeminli tercüme ve kimi zaman tanıma süreci gerekir. Gurbette yaşayan Muğlalı mirasçılar için ise vekâletname düzenlenmesi ve tebligat adreslerinin güncel tutulması pratik önem taşır.
Dağ Köylerinde Tapusuz Taşınmazlar ve Kadastro
Muğla'nın iç kesimlerindeki köylerde, özellikle Menteşe, Ula, Kavaklıdere ve Yatağan çevresinde, mirasbırakanın yıllarca kullandığı ama adına tapusu bulunmayan tarlalar, bahçeler ve ev yerleri hâlâ önemli bir mesele olarak karşımıza çıkar. Kadastro çalışmalarında taşınmazın Hazine adına, orman olarak ya da başka bir kişi adına tespit edilmesi, mirasçıların hakkını doğrudan etkiler. Kadastro tespitine karşı süresi içinde itiraz edilmemişse, kesinleşen tespite karşı belirli koşullarda kadastro mahkemesinde ya da asliye hukuk mahkemesinde dava açma imkânı değerlendirilir. Muğla'da kadastro mahkemesi bulunduğu teyit edilen yerler merkez adliye, Milas, Fethiye ve Marmaris'tir.
Tapuda kayıtlı olmayan bir taşınmazın uzun süreli ve davasız zilyetlikle kazanılması da mümkündür; ancak bunun için zilyetliğin yirmi yıl boyunca çekişmesiz ve aralıksız sürdüğünün ispatı, taşınmazın orman, mera ya da kıyı gibi özel mülkiyete konu olamayan bir alanda bulunmaması gerekir. Mirasbırakanın zilyetliği mirasçılara geçtiğinden, dededen başlayan kullanım süresi hesaba katılabilir.
Reddi Miras ve Borçlu Terekeler
Terekenin borca batık olduğundan şüpheleniliyorsa, mirasçılar ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Sezon kredileriyle büyüyen küçük turizm işletmelerinde, mirasbırakanın vergi, SGK prim ve banka borçları sonradan ortaya çıkabilir; bu nedenle karar vermeden önce borç araştırması yapılmalıdır.
Kardeşim babamızdan kalan evde oturuyor ve kira ödemiyor; ne yapabilirim?
Ortak bir taşınmazı tek başına kullanan paydaştan, diğer paydaşların kullanımına engel olduğu ihtarla bildirilmişse ecrimisil talep edilebilir. İhtar tarihinin ve kullanımın ispatı bu davanın merkezindedir.
Muğla'daki bir miras dosyasında tapu kayıtlarını ve aile durumunu birlikte inceleyerek hangi davanın açılacağını ve sırasını belirleyebiliriz.
