Sivas'ta bir miras dosyası açıldığında mirasçıların bir arada olduğu nadiren görülür. İl, onlarca yıl boyunca İstanbul'a, Ankara'ya ve Avrupa'ya göç vermiştir; bir dedenin köydeki tarlası, kardeşlerden birinin Esenyurt'ta, diğerinin Almanya'da, üçüncüsünün Sivas merkezde yaşadığı bir mirasçılar topluluğuna kalır. Üstüne bir de kadastro öncesinden kalan fiili kullanım düzenleri, tapuya hiç işlenmemiş paylaşımlar ve kuşaklar boyunca bölünmüş hisseler eklenir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Sivas'taki miras uyuşmazlıklarında mirasçılara danışmanlık ve dava vekilliği hizmeti veriyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir; tapuda intikal, banka hesapları ve dava açmak için gereklidir. Bu belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Sivas'ta il merkezinde sulh hukuk mahkemeleri bu işlere bakar; Şarkışla, Yıldızeli ve diğer adliyesi bulunan ilçelerde de yerel mahkemeye başvurmak mümkündür. Mirasçılar arasında yabancı uyruklu olanlar veya nüfus kayıtlarında tutarsızlık bulunanlar varsa, noter yerine mahkeme yolu daha uygun olabilir.
Borçlu Bir Mirasla Karşılaştıysanız
Mirasçı, mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Sivas'ta en sık görülen tablo, köyde yaşayan yaşlı bir kişinin tarım kredisi, traktör borcu veya kefaletten kaynaklanan borçlarının mirasçıların haberi olmadan birikmiş olmasıdır. Uzakta yaşayan mirasçının ölümü geç öğrenmesi ya da borcun varlığını sonradan fark etmesi, sürenin başlangıcı bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Terekenin borca batık olduğu durumda ret beyanında bulunulmamış olsa bile hükmen ret davası gündeme gelebilir.
Köy Arazisi ve Ortaklığın Giderilmesi
Paylı mülkiyetteki bir taşınmazda mirasçılardan biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten beri dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Sivas'ın kırsalında bu davaların kendine özgü bir yönü vardır: Toprak koruma mevzuatındaki asgari tarımsal arazi büyüklüğü kuralları nedeniyle küçük tarlaların aynen bölünmesi çoğu zaman mümkün olmaz ve mahkeme satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verir. Bu da köyde kalıp araziyi işlemeye devam etmek isteyen mirasçı ile şehirde yaşayan ve satışı tercih eden mirasçı arasında doğrudan bir çatışmaya yol açar.
Satıştan önce mirasçılar arasında bir paylaşım sözleşmesi yapılması, payların birinin diğerlerine devredilmesi ya da kullanım düzeninin yazılı hâle getirilmesi gibi seçenekler de değerlendirilmelidir. Ortak taşınmazı yıllardır tek başına kullanan mirasçıya karşı ecrimisil talebi de bu dosyaların sık rastlanan bir parçasıdır.
Tapudaki Satışlar ve Muris Muvazaası
Babanın sağlığında tarlalarını ya da evini bir çocuğuna satış gibi gösterip devretmesi, Sivas'ta sık karşılaştığımız bir durumdur. Gerçekte bağış olan ve diğer mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyan bu işlemlere karşı muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Yargıtay'ın 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı bu davaların temelini oluşturur. Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, satış fiyatının taşınmazın değeriyle uyumu ve mirasbırakanın diğer çocuklarıyla ilişkisi delil olarak değerlendirilir. Bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Saklı payı zedelenen mirasçı ise tenkis davası açabilir. Tenkis ve muris muvazaası çoğu zaman birlikte, kademeli talepler olarak ileri sürülür.
Köyde Senetle Satılan Tarlalar
Sivas köylerinde bir tarlanın, tapuda devir yapılmadan, köy muhtarının ya da birkaç tanığın imzaladığı bir kâğıtla satılması eskiden çok yaygındı. Taşınmaz satışı resmî şekilde, yani tapu müdürlüğünde yapılmadıkça geçerli değildir. Bu nedenle satıcı öldüğünde tarla hâlâ onun adına kayıtlı görünür ve mirasçılarına geçer. Yıllardır araziyi kullanan alıcı ya da onun mirasçıları ile satıcının mirasçıları arasında böylece bir uyuşmazlık doğar. Alıcı tarafın ödediği bedeli geri isteyebilmesi, kanundaki zamanaşımı ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Tapusuz bir yerde zilyetliğe dayanarak tescil talep etmek ise ancak kanunun aradığı şartlar varsa mümkündür. Bu dosyalarda eski senetlerin, ödeme makbuzlarının ve köy halkının tanıklığının korunması büyük önem taşır.
Gurbetteki Mirasçılar İçin Pratik Konular
- Yurt dışında yaşayan mirasçı, Türk konsolosluğunda düzenlenen vekaletnameyle işlemlerini Sivas'ta yürütebilir.
- Türk vatandaşlığından izinle çıkmış mavi kart sahiplerinin miras hakları, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarıyla aynıdır.
- Tapudaki intikal işlemi ve veraset ve intikal vergisi beyannamesi için de süreler vardır; beyanname süresinin kaçırılması cezaya yol açabilir.
Sivas'tan Sık Sorulanlar
Dedemizden kalan tarla hâlâ onun adına kayıtlı, ne yapmalıyız?
Önce dedenin ve ondan sonra ölen mirasçıların mirasçılık belgeleri alınır, ardından tapuda intikal yapılır. Kuşaklar boyunca intikal yapılmamışsa belge zinciri dikkatle kurulmalıdır.
Sivas'taki bir miras meselesini çözmek istiyorsanız, tapu kayıtlarını ve aile ağacını birlikte inceleyerek ilk görüşmede yol haritası çıkarabiliriz.
