Adıyaman'da miras dosyaları uzun süredir hisseli tarla, bağ ve bahçe uyuşmazlıklarıyla anılırdı. 6 Şubat 2023 depremleri bu tabloya ağır bir boyut ekledi: aynı anda birden fazla aile ferdinin hayatını kaybettiği evlerde mirasçıların kim olduğunun tespiti, yıkılan binanın arsa payı, kalıcı konut hak sahipliğinin mirasçılara geçişi ve bankadaki mevduat, sigorta ve tazminat alacakları birlikte çözülmesi gereken sorunlar hâline geldi. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Adıyaman'da miras hukukunun bu farklı katmanlarında danışmanlık ve vekillik yapıyoruz.
Depremde Kaybedilen Aile Bireyleri ve Mirasçılık Sırası
Aynı afette birden fazla kişinin öldüğü ve kimin önce öldüğünün ispat edilemediği durumlarda Türk Medeni Kanunu, bu kişilerin aynı anda öldüğünü kabul eder. Bu kural, miras paylarını doğrudan değiştirebilir: örneğin anne ve çocuk birlikte hayatını kaybetmişse, çocuğun anneden mirasçı olup olmadığı ve dolayısıyla babanın ya da büyükanne ve büyükbabanın payı bu kurala göre hesaplanır. Adıyaman'da bu tür dosyalarda nüfus kayıtlarındaki ölüm saatleri ve hastane kayıtları tek tek incelenmelidir.
Mirasçılık Belgesi ve Tereke İşlemleri
Mirasçılık belgesi noterden alınabilir; nüfus kayıtlarında belirsizlik ya da yabancılık unsuru varsa sulh hukuk mahkemesinden istenir. Adıyaman Adliyesi'nde, Besni ve Gölbaşı adliyelerinde sulh hukuk mahkemeleri bulunur. Kahta merkezli dosyalarda sulh hukuk davalarına bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu başvuru öncesinde kontrol edilmelidir. Tereke tespiti, mirasçılar arasında tartışma varsa ya da mirasçılardan biri yurt dışındaysa özellikle önemlidir.
Mirası Reddetmek: Süre ve Riskler
Borçlu ölen birinin mirasçıları, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Adıyaman'da tarım kredisi, kredi kartı ve tüketici kredisi borcu bulunan murislerin mirasında bu süre sık sık gündeme gelir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli olan ya da resmen tespit edilen bir murisin mirası reddedilmiş sayılır; ancak bunun tespiti için de dava açmak gerekir. Mirası reddetmeden önce terekeyle ilgili işlem yapmak, örneğin murisin aracını satmak, ret hakkını kaybettirebilir.
Hisseli Tarlalar ve Ortaklığın Giderilmesi
Besni'nin bağları, Kahta ve Samsat taraflarındaki tarlalar ve merkez köylerindeki araziler çoğu zaman kuşaklar boyunca bölünmeden kalmış, onlarca hissedarlı tapulardır. Mirasçılardan biri payının ayrılmasını istediğinde sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açılır. Taşınmaz aynen bölünebiliyorsa bölünür; tarım arazilerinde asgari parsel büyüklüğü nedeniyle bu çoğu zaman mümkün olmaz ve satış yoluyla giderme kararı verilir. Satıştan önce mirasçıların kendi aralarında anlaşması, değer kaybını önler.
Gurbetçi ve Başka İlde Yaşayan Mirasçılar
Adıyaman'dan İstanbul, Adana, Antalya gibi illere ve yurt dışına yerleşmiş çok sayıda aile vardır. Mirasçılardan birinin yurt dışında yaşaması, vekâletname, apostil ve tebligat süreçlerini uzatır. Vekâletnamenin Türk konsolosluğunda ya da apostilli olarak düzenlenmesi, mirasçıların Adıyaman'a gelmeden işlem yapabilmesini sağlar. Yabancı uyruklu mirasçıların köy arazisi üzerindeki haklarında ise ayrıca taşınmaz edinim kuralları kontrol edilmelidir.
Tenkis, Muris Muvazaası ve Saklı Pay
Murisin sağlığında tarlasını bir çocuğuna satış gibi gösterip bağışlaması, Adıyaman'da sık rastlanan bir uyuşmazlık konusudur. Diğer mirasçılar, işlemin gerçekte bağış olduğunu ileri sürerek muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davasıyla haklarını isteyebilir; bu dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından ya da ölümden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Mevduat, Sigorta Alacakları ve Deprem Ödemeleri
Murisin bankadaki hesapları, hayat sigortası poliçeleri, varsa zorunlu deprem sigortası ödemesi ve yıkılan bina nedeniyle açılacak tazminat davalarından doğan alacaklar, mirasçılar arasında ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken kalemlerdir. Hayat sigortasında lehtar belirlenmişse ödeme kural olarak terekeye değil lehtara yapılır; lehtar belirlenmemişse durum farklıdır. Bankalar mevduatı genellikle mirasçılık belgesi ve veraset ve intikal vergisi beyanına ilişkin yazı olmadan ödemez; Adıyaman'da bu beyanın vergi dairesine süresi içinde verilmesi, sonradan doğabilecek cezaları önler. Mirasçılardan biri diğerlerinin haberi olmadan para çektiyse, payı oranında iade davası gündeme gelebilir.
Sorular
Babamın adına çıkan kalıcı konut hak sahipliği bize geçer mi?
Hak sahipliğinin mirasçılara nasıl geçeceği, tahsisin hangi aşamada olduğuna ve ilgili idarenin düzenlemelerine bağlıdır. İşlem öncesinde mirasçılık belgesiyle birlikte idareye başvurulmalı ve red hâlinde idari yargı yolu değerlendirilmelidir.
Kardeşlerimden biri yurt dışında, ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?
Evet. Yurt dışındaki paydaşa tebligat yurt dışı usulüyle yapılır ve bu süreci uzatır; ancak dava açılmasına engel değildir. Paydaşın Türkiye'de bir avukata vekâlet vermesi süreci belirgin biçimde hızlandırır.
Adıyaman'da bir miras uyuşmazlığınız varsa, sürelerin işlemeye başlamış olabileceğini dikkate alarak Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşebilir, dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz.
