Bilecik, nüfusunun önemli bir kısmını yıllar içinde İstanbul'a, Bursa'ya, Eskişehir'e ve Kocaeli'ye vermiş bir ildir. Bu göçün hukuktaki karşılığı, bugün Gölpazarı'nın, Söğüt'ün ya da Osmaneli'nin bir köyündeki tarlanın on kişiye bölünmüş tapusudur. Mirasçıların çoğu il dışında yaşar, bazıları yurt dışındadır; köydeki ev boş kalır, bağın bakımını tek bir kardeş üstlenir, sonunda kimin ne kadar hak sahibi olduğu tartışma konusu olur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Bilecik'teki terekelerin paylaşımı, tenkis, mirasın reddi ve vasiyetname uyuşmazlıklarında vekillik yapıyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi, mirasçıların kim olduğunu ve paylarını gösterir; tapuda intikal, banka hesapları ve araç devri için gereklidir. Belge herhangi bir noterden alınabileceği gibi sulh hukuk mahkemesinden de istenebilir. Bilecik'te il merkezi ile Bozüyük, Osmaneli, Söğüt ve Gölpazarı adliyelerinde sulh hukuk mahkemesi bulunur. Vasiyetname varsa ya da nüfus kayıtlarında eksiklik, soybağı sorunu veya yurt dışında doğmuş mirasçılar bulunuyorsa noterde çözülemeyen durumlar ortaya çıkabilir; bu durumda mahkeme yolu tercih edilir.
Hisseli Tarla, Köy Evi ve Ortaklığın Giderilmesi
Bilecik'in kırsalında miras kalan mal çoğunlukla para değil, toprak ve yapıdır: Osmaneli ve Sakarya Vadisi boyunca meyve bahçeleri, Söğüt ve İnhisar çevresinde tarlalar, Pazaryeri ve Bozüyük köylerinde ev ve ahır. Mirasçılar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar; mümkün değilse taşınmaz satışa çıkarılır ve bedel paylaştırılır.
Tarım arazilerinde ayrıca 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu dikkate alınır: bu Kanun, tarım arazilerinin belirli büyüklüğün altında bölünmesini sınırlar. Bu nedenle küçük parsellerde aynen taksim çoğu zaman mümkün olmaz; mirasçılardan birinin diğerlerinin payını satın alması ya da satış yoluyla paylaşım gündeme gelir. Satışa gitmeden önce taşınmazın gerçek değerinin bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesi, payların düşük bedelle elden çıkmasını önler.
Saklı Pay ve Tenkis
Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi Bilecik'te de mirasbırakanın sağlığında taşınmazlarını oğullarına ya da bakımını üstlenen çocuğuna devretmesine sık rastlanır. Bu devir saklı payı zedeliyorsa, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Devir satış gibi gösterilip gerçekte bağış niteliğindeyse, mirastan mal kaçırma iddiasıyla muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. Tenkis davasında süreler, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıldır.
Borçlu Miras ve Reddi
Ölen kişinin ocak, nakliye ya da küçük bir işletme nedeniyle borçları olabilir. Mirasçılar, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir; ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır ve bu durumun tespiti de istenebilir. Ret süresi kaçırılmadan önce terekenin aktif ve pasifinin araştırılması önemlidir; gerekirse resmî defter tutulması talep edilebilir.
İl Dışındaki Mirasçılar İçin Pratik Notlar
- İstanbul'da, Bursa'da veya yurt dışında yaşayan mirasçı, vekâletname vererek davayı Bilecik'e gelmeden yürütebilir; yurt dışında verilen vekâletnameler konsolosluk aracılığıyla düzenlenebilir.
- Köydeki taşınmazı fiilen kullanan mirasçıdan, diğer mirasçılar ecrimisil talep edebilir; bu talebin zamanaşımı beş yıldır.
- Kadastro sırasında tespit edilmemiş ya da eski tapu kayıtlarıyla uyuşmayan taşınmazlarda, paylaşım öncesinde tapu kaydının düzeltilmesi gerekebilir.
Anlaşarak Paylaşmak: Miras Taksim Sözleşmesi
Her miras paylaşımının mahkemede bitmesi gerekmez. Mirasçılar terekedeki malların kime kalacağı konusunda uzlaşırsa, bunu bir miras taksim sözleşmesiyle belgeleyebilir. Sözleşme yazılı yapılır; tapuda işlem yapılabilmesi için uygulamada imzaların noterce onaylanması istenir. Bilecik'te sık görülen bir model, köydeki evi ve tarlayı orada yaşayan kardeşe bırakıp diğer mirasçılara il merkezindeki ya da Bozüyük'teki daireden veya nakit bir bedelden pay verilmesidir. Bu tür bir sözleşme hazırlanırken her taşınmazın tapu kaydı, üzerindeki şerhler, ipotekler ve varsa kamulaştırma ya da maden ruhsatı gibi kısıtlamalar önceden incelenmelidir. Vasiyetname bulunan dosyalarda ise vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılması ve mirasçılara tebliği beklenir; iptal davası için süreler bu tebliğden itibaren işlemeye başlar.
Sık Sorulan Soru
Babamdan kalan tarlayı ağabeyim ekiyor; benim payım ne olacak?
Paylı mülkiyette her mirasçı payı oranında hak sahibidir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir; fiilî kullanım nedeniyle ayrıca ecrimisil istenebilir.
Kardeşlerden biri yurt dışında ve ulaşılamıyor; paylaşım durur mu?
Durmaz. Adresi bilinmeyen mirasçıya ilanen tebligat yapılabilir; gerekirse terekenin yönetimi için temsilci atanması istenebilir.
Bilecik'te bir miras paylaşımı veya tenkis meselesiyle uğraşıyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek tapu ve nüfus kayıtlarını birlikte inceleyebilir, izlenecek yolu belirleyebiliriz. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır.
