Çanakkale'de pek çok iş hâlâ el sıkışmayla ya da birkaç satırlık bir kâğıtla yapılır. Zeytin hasadından önce dalında satılan ürün, sezon başında kiralanan pansiyon, yazlık evin tadilatı için anlaşılan usta, Biga'daki bir enerji tesisine hizmet veren yüklenici ya da Çan'daki bir fabrikaya hammadde taşıyan nakliyeci; hepsi aslında bir sözleşmenin tarafıdır. Sorun çıktığında, yazılmamış ya da eksik yazılmış şartlar uyuşmazlığın en zor kısmını oluşturur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Çanakkale'de sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve uyuşmazlıkların çözümünde hukuki destek veriyoruz.
İyi Bir Sözleşmenin Unsurları
Bir sözleşmede tarafların kimliği, edimlerin ne olduğu, teslim ya da ifa zamanı ve yeri, bedel ve ödeme takvimi, gecikme hâlinde ne olacağı, fesih şartları ve uyuşmazlıkta hangi mahkemenin yetkili olacağı açıkça yazılmalıdır. Taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat gibi bazı sözleşmeler resmî şekle tabidir; noterde düzenlenmezse geçersiz sayılabilir. Kefalet sözleşmesinde de kefilin sorumlu olacağı azami tutarın ve tarihin kefilin el yazısıyla belirtilmesi gerekir. Şekil şartına uyulmaması, sonradan haklı olan tarafı bile güç durumda bırakabilir.
Zeytin ve Tarım Ürünlerinin Alım-Satımı
Ezine, Ayvacık ve Bayramiç'te zeytin ürününün hasattan önce, ağaç üzerindeyken bir alıcıya satılması ya da bir yağhane ile önceden anlaşılması yaygındır. Çanakkale'nin zeytin bölgesinde bu sözleşmelerde ürünün miktarı ve kalitesi nasıl belirlenecek, hasadı kim yapacak, fiyat sabit mi yoksa piyasaya göre mi oluşacak, don ya da dolu gibi bir afette ne olacağı yazılmazsa hasat dönemi uyuşmazlıkla geçebilir. Sözleşmeli üretim modelinde ise üreticinin ürününü belirli bir alıcıya teslim etme yükümlülüğü ile alıcının alım ve ödeme yükümlülüğü dengeli kurulmalıdır. Kooperatiflerle yapılan teslim sözleşmelerinde de ana sözleşmenin hükümleri bağlayıcıdır.
Turizm Tesisi ve İşletme Kiralama
Bozcaada'da, Gökçeada'da ve Assos çevresinde otel, pansiyon ve restoranlar sıklıkla birkaç yıllığına kiralanır. Kira sözleşmesinde yalnızca bina değil, demirbaşlar, işletme ruhsatı, tabela ve internet üzerindeki rezervasyon hesapları gibi unsurların da kime ait olduğu belirlenmelidir. Sezon dışı aylarda kira ödenip ödenmeyeceği, tadilat masraflarının kime ait olduğu ve sözleşme sona erdiğinde yapılan yatırımların akıbeti, sonradan en çok tartışılan konulardır. İşyeri kiralarında kiracının korunmasına ilişkin kurallar da sözleşme hazırlanırken dikkate alınmalıdır.
Tadilat, İnşaat ve Eser Sözleşmeleri
Yazlık evini yenileten ya da köy evini restore ettiren malikler ile ustalar ve küçük müteahhitler arasında yapılan anlaşmalar eser sözleşmesidir. İşin süresinde bitirilmemesi, ayıplı yapılması ya da keşif bedelinin aşılması hâlinde iş sahibinin hakları kanunda düzenlenmiştir. Ayıplı işin teslimden sonra makul süre içinde incelenmesi ve tespit edilen ayıbın yükleniciye bildirilmesi gerekir; aksi hâlde iş kabul edilmiş sayılabilir. Sit alanında ya da tarihî alanda yapılan işlerde ise izinlerin kim tarafından alınacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Sanayi ve Enerji Projelerinde Hizmet Sözleşmeleri
Çanakkale'nin sanayi ağırlıklı ilçeleri olan Biga ve Çan'da durum farklıdır. Biga'daki enerji tesislerine ve Çan'daki maden ve seramik işletmelerine bakım, nakliye, yemek, güvenlik ve temizlik hizmeti veren yerel firmalar, genellikle büyük şirketlerin hazırladığı standart sözleşmeleri imzalar. Bu sözleşmelerde tek taraflı fesih hakkı, cezai şart, ödeme vadeleri ve iş güvenliği sorumluluğunun paylaşımı küçük firmanın aleyhine kurulabilir. İmzadan önce bu hükümlerin incelenmesi, ileride ortaya çıkabilecek büyük kayıpları önleyebilir.
Cezai Şart, Fesih ve Aşırı İfa Güçlüğü
Cezai şart, borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenecek bedeli önceden belirler. Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı tacir olmayan taraflar bakımından indirebilir. Sözleşmenin feshi için ise kanunda ya da sözleşmede öngörülen bir fesih sebebinin bulunması ve fesih bildiriminin usulüne uygun yapılması gerekir. Sözleşme yapıldıktan sonra öngörülemeyen olağanüstü bir değişiklik edimler arasındaki dengeyi ağır biçimde bozmuşsa, aşırı ifa güçlüğü nedeniyle sözleşmenin uyarlanması istenebilir. Ani maliyet artışları ve ürün fiyatlarındaki sert dalgalanmalar bu kapsamda tartışılabilir.
Uyuşmazlıkta Çözüm Yolları
Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar, tarafların sıfatına göre asliye hukuk mahkemesinde, ticari davalara bakmakla görevli mahkemede ya da tüketici davalarına bakmakla görevli mahkemede görülür. Ticari para alacaklarında ve tüketici uyuşmazlıklarının bir kısmında dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Sözleşmeye yetki şartı ya da tahkim şartı konulabilir; ancak yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir. Çanakkale'deki bir uyuşmazlıkta davanın hangi adliyede görüleceği, bu kurallara göre önceden belirlenmelidir.
Sorular
Sözlü anlaşma da geçerli midir?
Kanunun şekil şartı aramadığı sözleşmeler sözlü olarak da kurulabilir; ancak ispat güçlüğü yaşanmaması için yazılı hâle getirilmesi tavsiye edilir.
Çanakkale'de imzalayacağınız ya da uyuşmazlık yaşadığınız bir sözleşmeyi ilk görüşmede birlikte inceleyebiliriz.
