Sinop'ta bir miras dosyası açıldığında mirasçıların çoğu çoğu zaman Sinop'ta değildir. Onlarca yıl boyunca İstanbul'a, Ankara'ya, Samsun'a ve yurt dışına göç vermiş bir ilde, köydeki ev, fındık ya da meyve bahçesi, tarla ve orman kenarındaki parseller kuşaklar boyu paylaşılmadan kalır. Dede adına kayıtlı bir tapuda bugün otuz kırk mirasçının payı bulunabilir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Sinop'taki taşınmazlarla ilgili miras uyuşmazlıklarında hem ilde yaşayan hem de il dışındaki mirasçılara vekillik yapıyoruz.
İlk Adım: Kimin Mirasçı Olduğunu Belgelemek
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Noter, nüfus kayıtlarına göre açık durumlarda belge düzenler; vasiyetname varsa ya da yabancılık unsuru bulunuyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir. Sinop Adliyesi'nde sulh hukuk mahkemeleri bulunur; Gerze, Ayancık, Türkeli, Boyabat ve Durağan adliyelerinde de sulh hukuk mahkemesi vardır. Mirasçılardan biri İstanbul'da yaşıyorsa belge oradaki bir noterden de alınabilir; belge Türkiye'nin her yerinde geçerlidir.
Borçlu Terekede Ret Süresi
Miras bırakanın borçları mal varlığını aşıyorsa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, yasal mirasçılar için ölümü öğrenmeden itibaren üç aydır ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Balıkçılık ya da küçük ticaretle uğraşmış bir kişinin kooperatif, banka ya da tedarikçi borçlarının bulunup bulunmadığı, bu süre içinde araştırılmalıdır. Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse ret beyanı yapılmamış olsa da mirasın reddedilmiş sayılacağına dair kanun hükmü ayrıca değerlendirilir.
Hisseli Tapu ve Ortaklığın Giderilmesi
Köydeki tarla ya da evin paylaşımında anlaşma sağlanamazsa paydaşlardan biri ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve Eylül 2023'ten beri ortaklığın giderilmesi taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Mahkeme taşınmazın aynen bölünmesinin mümkün olup olmadığını inceler; tarım arazilerinde asgari parsel büyüklüğüne ilişkin kurallar nedeniyle çoğu durumda satış yoluyla ortaklık giderilir. Paydaş sayısının fazla olduğu dosyalarda en uzun süren aşama, il dışında ve yurt dışındaki mirasçılara tebligat yapılmasıdır.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Sinop'ta sık görülen bir tablo, anne ya da babanın sağlığında köydeki evi ya da arsayı yanında kalan çocuğuna satış göstererek devretmesidir. Gerçekte bağış olan ama satış gibi gösterilen bu işlemlerde diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Devir gerçekten bağış olarak yapılmış ve saklı payları zedelemişse tenkis davası gündeme gelir. Tenkis davasında süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıldır.
Kadastro, Orman ve Mera Sınırları
Sinop'un ormanlık ilçelerinde miras kalan taşınmazın bir kısmının orman sınırları içinde kaldığı ya da tapudaki yüzölçümünün fiili kullanımdan farklı olduğu görülebilir. Sinop ve Boyabat adliyelerinde kadastro mahkemesi bulunur. Kadastro tespitine itiraz süreleri kısa olduğundan, tespitin yapıldığı dönemde il dışında yaşayan mirasçıların haklarını kaybetmemesi için askı ilanlarının takibi önemlidir.
Gurbetteki ve Yurt Dışındaki Mirasçılar
Sinop'tan göç eden ailelerin bir kısmı Almanya, Hollanda gibi ülkelere yerleşmiştir. Yurt dışında yaşayan mirasçının Türkiye'deki işlemleri, konsolosluktan ya da yabancı noterden apostil şerhiyle alınacak vekâletnameyle yürütülebilir. Yabancı ülke vatandaşlığına geçmiş mirasçılar da mirasçılık sıfatını korur; ancak bu durumda mirasçılık belgesinin sulh hukuk mahkemesinden alınması gerekebilir. Yurt dışındaki mirasçıya tebligat aylar sürebildiğinden, davanın başında doğru adres bilgisi toplamak süreci ciddi biçimde kısaltır.
Mahkemeye Gitmeden Paylaşım
Mirasçılar aralarında anlaşabiliyorsa, miras paylaşım sözleşmesiyle taşınmazlar dağıtılabilir; taşınmazlara ilişkin paylaşım sözleşmesinin yazılı yapılması gerekir. Sinop'ta sık görülen bir çözüm, köyde kalan mirasçının evi ve bahçeyi alıp diğerlerine bedel ödemesidir. Bu tür anlaşmaların tapuda tescili ve vergi yükümlülükleri, ileride yeni bir uyuşmazlık çıkmaması için baştan netleştirilmelidir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin süresinde verilmesi de unutulmamalıdır.
Boyabat ve İç Kesimde Tarım Arazileri
Boyabat ve Durağan'da miras kalan sulu tarım arazileri, kıyı ilçelerindeki küçük bahçelerden farklı bir değer taşır. Tarım arazilerinin bölünmesine ilişkin kurallar nedeniyle bu araziler çoğu zaman paylara ayrılamaz; bu da mirasçılardan birinin araziyi işletip diğerlerine kira ya da ecrimisil ödemesi gibi çözümleri gündeme getirir. Paydaşlardan birinin araziyi uzun süre tek başına kullanması hâlinde diğer paydaşlar, koşulları varsa ecrimisil talep edebilir.
Sık Sorulanlar
Ben İstanbul'dayım; Sinop'taki tarla için dava açabilir miyim?
Evet. Taşınmaza ilişkin davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir; dava vekil aracılığıyla takip edilebilir ve her duruşmaya bizzat gelmeniz gerekmez.
Paydaşlardan biri ölmüş; onun mirasçıları da davaya katılmalı mı?
Evet. Ölen paydaşın mirasçıları da davada taraf olarak yer almalıdır; her biri için ayrı mirasçılık belgesi gerekebilir.
Sinop'taki aile taşınmazlarıyla ilgili bir miras meselesini çözmek istiyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile tapu ve nüfus kayıtları üzerinden ilk değerlendirmeyi birlikte yapabiliriz.
