Trabzon'da miras dosyalarının büyük bölümü, tapusu onlarca yıldır güncellenmemiş taşınmazlarla ilgilidir. Dededen kalan fındık bahçesi on kişinin, yayladaki dam ise bir köyün yarısının ortak malı olabilir. Mirasçıların bir kısmı İstanbul'da, Ankara'da ya da Almanya'da yaşarken, bahçeyi fiilen işleten kardeş ile şehirdeki kardeşler arasında gerilim zamanla büyür. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Trabzon'da miras paylaşımı, mirasçılık belgesi, tenkis, muris muvazaası ve ortaklığın giderilmesi dosyalarında vekillik yapıyoruz.
Mirasçılık Belgesi ve İlk Adımlar
Mirasın paylaşılabilmesi için önce mirasçıların ve paylarının belgelenmesi gerekir. Mirasçılık belgesi notere başvurularak alınabilir; çekişmeli durumlarda ya da noterden alınamayan hâllerde sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Trabzon'da Ortahisar, Yomra ve Arsin için sulh hukuk mahkemeleri Kaşüstü'ndeki Trabzon Adalet Sarayı'ndadır; Akçaabat, Of, Sürmene, Vakfıkebir ve diğer mülhakat adliyelerde de sulh hukuk mahkemesi bulunur.
Mirasçılık belgesinden sonra tapuda intikal işlemi yapılır. Kadastrosu eski, maliki çoktan vefat etmiş ve pay sahiplerinin bir kısmının adresi bilinmeyen taşınmazlarda bu aşama başlı başına bir çalışma gerektirir. Yurt dışında yaşayan mirasçıların vekâletnamelerinin konsoloslukta ya da apostilli olarak düzenlenmesi süreci hızlandırır.
Mirası Reddetmek: Üç Aylık Süre
Murisin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, yasal mirasçılar için ölümü öğrenmeden itibaren üç aydır ve başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır. Esnaflık yapmış, fındık tüccarlığı ya da nakliyecilikle uğraşmış bir murisin vergi ve banka borçları kısa sürede ortaya çıkmayabilir; bu nedenle ölümden hemen sonra borç araştırması yapmak önemlidir. Süre geçirildiğinde, terekenin borca batık olduğunun tespiti için ayrıca dava açılması gerekebilir.
Hisseli Taşınmazlar ve Ortaklığın Giderilmesi
Paydaşlar taşınmazın nasıl paylaşılacağı konusunda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten beri dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar; mümkün değilse taşınmazın satışına ve bedelin paylaşılmasına karar verir.
Trabzon'un engebeli arazisinde aynen taksim çoğu zaman güçtür. Tarım arazilerinin bölünmesine ilişkin 5403 sayılı Kanun'daki sınırlamalar, küçük parsellerin daha da bölünmesini engelleyebilir. Fındık bahçesinin hangi bölümünün kime düşeceği, eğim, yol bağlantısı ve verim farkları dikkate alınarak tartışılır. Satış yoluna gidildiğinde ise taşınmazın bir paydaşı tarafından yıllardır işletilmiş olması, ecrimisil ve masraf talepleri açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
- Bahçeyi işleten kardeş: Diğer paydaşlar, payları oranında kullanım bedeli olarak ecrimisil isteyebilir; işleten paydaş da yaptığı zorunlu masrafları ileri sürebilir.
- Yayla evleri: Bir kısmı tapusuz ya da mera ve orman sınırlarıyla iç içe olan yayla yapılarında, önce taşınmazın hukuki durumunun tespiti gerekir.
- Şehirdeki daireler: Ortahisar'da, Akçaabat'ta ya da Yomra'da kat mülkiyetine konu dairelerde satış yoluyla ortaklığın giderilmesi daha sık görülür.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Murisin sağlığında taşınmazını bir çocuğuna devretmesi, Trabzon'da da sık rastlanan bir uygulamadır. Bu devir gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterildiyse, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Devir gerçekten bağış olarak yapılmış ve saklı payları zedelemişse ise tenkis davası gündeme gelir. Tenkis davasında, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık süreler vardır.
Sağlığında Paylaştırmak İsteyenler İçin Vasiyetname
Trabzon'da pek çok aile büyüğü, fındık bahçesini fiilen işleten çocuğuna bırakmak ve şehirde yaşayan diğer çocuklarına başka bir değer ayırmak ister. Bunun hukuken sağlam yolu, saklı payları gözeten bir vasiyetname ya da mirasçılarla birlikte yapılan bir miras sözleşmesidir. Resmî vasiyetname noter veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla düzenlenir; el yazılı vasiyetnamenin ise baştan sona murisin el yazısıyla yazılması, tarih ve imza taşıması gerekir. Vasiyetname, ölümden sonra sulh hukuk mahkemesince açılır ve ilgililere tebliğ edilir. Şekil eksikliği ya da ehliyetsizlik gibi sebeplerle vasiyetnamenin iptali istenebilir; bu dava için öğrenmeden itibaren bir yıllık, vasiyetnamenin açılmasından itibaren de on yıllık süre vardır. Saklı payları aşan tasarruflar ise iptal değil, tenkis yoluyla düzeltilir.
Trabzonlu Mirasçılardan Sorular
İstanbul'da yaşıyorum; Trabzon'daki miras davasına her duruşmada gelmem gerekir mi?
Hayır. Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda kural olarak her duruşmaya katılmanız gerekmez. Keşif, tanık ve bilirkişi aşamaları ise önceden planlanmalıdır.
Tapuda dedemin adı yazıyor, bahçeyi babam işletti; şimdi ne yapmalıyız?
Önce dedenizin ve ondan sonra vefat eden mirasçılarının mirasçılık belgeleri alınmalı, ardından intikal ve gerekirse paylaşım süreci planlanmalıdır.
Trabzon'daki bir miras taşınmazıyla ilgili sorun yaşıyorsanız, tapu ve aile kayıtlarını birlikte inceleyerek izlenecek yolu belirleyelim.
