Adana'nın çalışma hayatı iki takvimle döner. Biri Sarıçam'daki Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi'nin vardiya çizelgesidir; öbürü Çukurova ovasının hasat takvimi. Fabrika işçisi kıdem tazminatını, fazla mesaisini ya da işe iadesini konuşurken, ovada pamuk, narenciye ve sebze toplayan mevsimlik işçi çoğu zaman sigortasının hiç yapılmadığını ancak yıllar sonra fark eder. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Adana'da işçi ve işveren tarafında iş hukuku uyuşmazlıklarını takip ediyoruz.
Adana'da İş Davası: Önce Arabulucu, Sonra Mahkeme
Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve işe iade gibi taleplerde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk bürosunda anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava açılır. Seyhan, Yüreğir, Çukurova ve Sarıçam'daki işyerlerinden doğan davalar Yüreğir'deki Adana Adliyesi'nin iş mahkemelerinde görülür. Ceyhan, Kozan ve diğer ilçe adliyelerinde iş mahkemesi kurulmamışsa, asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. İstinaf incelemesi Adana Bölge Adliye Mahkemesi'nin hukuk dairelerinde yapılır.
İşe iade için süre kısadır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Bu süre kaçırılırsa işe iade yolu kapanır; geriye yalnızca tazminat ve alacak talepleri kalır.
Organize Sanayide Vardiya, Fazla Mesai ve Fesih
Hacı Sabancı OSB ve çevresindeki fabrikalarda en sık rastlanan uyuşmazlıklar, kayıtlara yansımayan fazla mesai, hafta tatili ve bayram çalışmaları, servis saatlerinin çalışma süresine sayılıp sayılmayacağı ve toplu çıkarmalardır. Fazla mesainin ispatında puantaj ve turnike kayıtları, servis listeleri ve iş arkadaşlarının tanıklığı önem taşır. İşveren tarafında ise fesih gerekçesinin yazılı ve açık biçimde bildirilmesi, savunma alınması gereken hâllerde bu adımın atlanmaması, sonradan açılacak işe iade davasının sonucunu doğrudan etkiler.
Çukurova'nın Tarlalarında Mevsimlik Çalışma
Ovada çalışan işçilerin hukuki durumu fabrika işçisininkinden farklıdır. 4857 sayılı İş Kanunu, elli veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işyerlerine uygulanmaz; bu işletmelerde iş ilişkisi Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir. Bu, işçinin haklarının olmadığı anlamına gelmez: ücret, iş güvenliği ve işçiyi koruma borcu Borçlar Kanunu'nda da düzenlenmiştir.
Mevsimlik işçiliğin en yaygın sorunu sigortasız çalışmadır. Yıllarca hasat döneminde çalışıp prim günü eksik kalan kişi, hizmet tespiti davasıyla bu süreleri kayda geçirtmeye çalışabilir. Bu dava hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; bu nedenle beklemek hak kaybına yol açar. Tarım aracısı (elçi) üzerinden kurulan çalışma ilişkilerinde işverenin kim olduğu sorusu da ayrıca incelenmelidir.
Sıcak, Makine ve Yük: İş Kazaları
Adana'nın uzun ve sıcak yazı, açık alanda çalışanlar için ayrı bir risk oluşturur. Tarlada sıcak çarpması, römork ya da traktörden düşme, ilaçlama sırasında zehirlenme; fabrikada pres, konveyör ve forklift kazaları; şantiyede yüksekten düşme Adana'da sık karşılaşılan iş kazası türleridir. Kazanın hemen ardından SGK'ya bildirimin yapılıp yapılmadığı, kusur oranını belirleyecek bilirkişi incelemesi ve işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığı tazminat davasının temelini oluşturur. Kaza nedeniyle işçinin vefat ettiği hâllerde yakınlarının destekten yoksun kalma tazminatı ve SGK'nın bağladığı gelirler birlikte değerlendirilir.
İşveren Tarafı: Adana'da Uyuşmazlığı Önlemek
Adana'daki işverenler, özellikle sezonluk çalışan sayısı yükselen tarım ve paketleme işletmeleri ile vardiyalı üretim yapan fabrikalar, uyuşmazlığın büyük kısmının belgesizlikten doğduğunu bilir. Yazılı iş sözleşmesi, imzalı puantaj ve bordrolar, yıllık izin kayıtları, iş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, ileride açılacak bir davada işverenin elindeki temel belgelerdir. Fesihte geçerli ya da haklı nedenin somut olarak yazılması, gereken durumlarda işçinin savunmasının alınması ve fesih bildiriminin ispatlanabilir biçimde tebliğ edilmesi, arabuluculuk masasında da işverenin konumunu belirler.
Taşeron ve alt işveren ilişkileri de Adana'da sık tartışılır. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı kanundan doğan yükümlülüklerden birlikte sorumlu olabilir; bu nedenle hakediş ödemeleri yapılırken işçilik alacaklarının durumu takip edilmelidir.
Adana'daki Çalışanlardan Gelen Sorular
Narenciye paketleme tesisinde yalnızca sezon boyunca çalışıyorum; kıdem tazminatı alabilir miyim?
Her sezon aynı işverenle yeniden başlayan çalışmalarda aralıklı sürelerin birleştirilip birleştirilemeyeceği sözleşmenin niteliğine göre değişir. Sözleşmeler, bordrolar ve SGK dökümü birlikte incelenmelidir.
Ceyhan'daki işyerim için dava Adana'da mı açılır?
İş davaları kural olarak davalının yerleşim yerinde ya da işin yapıldığı yerde açılabilir. Ceyhan'da yapılan iş için Ceyhan'daki yetkili mahkeme de seçenekler arasındadır.
Arabuluculuk görüşmesine kendim katılabilir miyim?
Evet, taraflar arabuluculuk görüşmesine bizzat katılabilir. Ancak Adana'daki arabuluculuk bürosunda imzalanan anlaşma tutanağı, ilam niteliğinde belge sayılır ve sonradan aynı konuda dava açılamaz. Bu nedenle hangi alacaklardan ne kadar feragat edildiği, imzadan önce dikkatle hesaplanmalıdır.
Adana'da işten çıkarıldıysanız, alacaklarınız ödenmediyse ya da bir iş kazası geçirdiyseniz, sürelerin işlemeye başladığını unutmadan Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşebilirsiniz.
