Adana'da miras dosyalarının büyük kısmı, bir tapu müdürlüğü çıktısında yan yana yazılmış onlarca isimle başlar. Çukurova ovasındaki bir pamuk tarlası, Ceyhan'da bir narenciye bahçesi ya da Kozan'ın yukarısında bir yayla evi, iki üç kuşak boyunca paylaşılmadan kalmış olabilir. Mirasçıların bir kısmı Seyhan'da ya da Çukurova'da yaşarken diğerleri İstanbul'da veya yurt dışındadır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Adana'daki miras uyuşmazlıklarında mirasçıların haklarını belgeden paylaşıma kadar takip ediyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve Tereke
Mirasçılık belgesi notere başvurularak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Adana'nın merkez ilçelerinde yaşayanlar için sulh hukuk mahkemeleri Yüreğir'deki Adana Adliyesi'ndedir. Belgeyle birlikte terekenin tespiti yapılır: tapudaki taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, çiftçi kayıt sistemindeki araziler ve varsa kooperatif ortaklık payları. Tarım arazilerinde kayıtlı malik ile fiilen ekip biçen kişi farklı olabilir; bu fark, sonraki paylaşım görüşmelerinin ilk düğümüdür.
Borçlu Bir Miras: Reddetmek İçin Üç Ay
Tarım kredisi, traktör borcu ya da kefaletler nedeniyle terekesi borca batık görünen bir miras, Adana'da sık karşılaşılan bir durumdur. Mirasçı, ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Bu süre içinde terekeye ait mallar üzerinde mirasçı gibi davranmak, örneğin ürünü satıp parasını kullanmak, ret hakkını kaybettirebilir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli olan terekelerde ise ret karine olarak kabul edilir; bunun için tespit davası açılabilir.
Hisseli Tarlalarda Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. 2023'ten bu yana bu davalarda önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Adana'nın tarım arazilerinde ayni taksim, yani tarlanın fiziken bölünmesi çoğu zaman mümkün olmaz; tarım arazilerinin bölünmesine ilişkin sınırlamalar ve parselin küçüklüğü nedeniyle mahkeme satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verebilir. Bu noktada mirasçılardan birinin diğer payları satın alması ya da kiraya verme gibi seçeneklerin dava öncesinde konuşulması, değerli bir bahçenin ihalede düşük bedelle elden çıkmasını önleyebilir.
Kozan, Feke, Saimbeyli ve Aladağ gibi dağlık ilçelerde ise kadastro kayıtları, mera sınırları ve zilyetlik iddiaları paylaşımdan önce çözülmesi gereken sorunlar olarak öne çıkar.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Miras bırakan, sağlığında taşınmazlarını mirasçılardan yalnızca birine devretmiş olabilir. Devir gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilmişse, diğer mirasçılar muris muvazaası iddiasıyla tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Devir gerçekten bağışsa ve saklı payları zedeliyorsa tenkis davası gündeme gelir. Adana'da sık görülen örnek, babanın ovadaki tarlaları ve şehirdeki dairesini erkek çocuklarına satış göstererek devretmesidir.
Depremin Bıraktığı Miras Dosyaları
6 Şubat depremlerinde Adana'da bazı aileler birden fazla yakınını aynı anda kaybetti. Türk Medeni Kanunu'na göre birden çok kişi ölmüş ve hangisinin önce öldüğü ispat edilemiyorsa, hepsi birlikte ölmüş sayılır. Bu kural, kimin kime mirasçı olduğunu doğrudan değiştirir ve mirasçılık belgesinin dikkatle hazırlanmasını gerektirir. Yıkılan bina için ödenecek tazminatlar, DASK bedelleri ve hak sahipliği gibi alacaklar da terekeye dahil olur ya da mirasçılara ayrı ayrı geçer; bu ayrım dosyanın niteliğine göre yapılmalıdır.
Depremde birden fazla aile ferdini kaybeden Adana'lı mirasçılar için pratik sorunlar da vardır: yıkılan binadaki dairenin tapusu hâlâ ölen kişi adına kayıtlıdır, kentsel dönüşümde yeniden yapılacak binada hak sahipliği için mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir, kira yardımı ya da hak sahipliği başvuruları için mirasçılık belgesi istenir. Mirasçılardan biri küçükse, onun adına yapılacak işlemlerde vasi ve sulh hukuk mahkemesinin izni gündeme gelir.
Gurbetçi ve Şehir Dışındaki Mirasçılar
Adana'dan yıllar önce Almanya'ya, İstanbul'a ya da Mersin'e taşınmış mirasçılar, ovadaki tarlayı çoğu zaman köyde kalan kardeşin ekip biçmesine bırakır. Yıllar sonra paylaşım gündeme geldiğinde, tarlayı kullanan mirasçıdan ecrimisil, yani haksız kullanım bedeli istenip istenemeyeceği tartışılır. Paydaşlar arasında ecrimisil istenebilmesi için kural olarak diğer paydaşın taşınmazdan yararlanmasının engellenmiş olması, yani intifadan men gibi şartlar aranır. Bu nedenle uzaktaki mirasçının, haklarını korumak için yazılı bir bildirimde bulunması ileride önem taşıyabilir.
Yurt dışındaki kardeşim Adana'daki tarlanın satışına katılmak zorunda mı?
Paylaşım anlaşmayla yapılacaksa tüm mirasçıların iradesi gerekir. Yurt dışındaki mirasçı konsolosluktan vekâletname verebilir; anlaşma olmazsa dava yolu açıktır ve mirasçıya tebligat yurt dışına yapılır.
Babam Kozan'daki bahçeyi sağlığında bir kardeşime satmış gösterdi; ne yapabilirim?
Satış gerçekte bir bağışı gizliyorsa muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Satış bedelinin ödenip ödenmediği, bahçenin değeri ve ailenin geçmişteki tutumu delil olarak incelenir; dava taşınmazın bulunduğu yerde, yani Kozan'da açılır.
Adana'da bir miras paylaşımı, mirasın reddi ya da tapu iptali konusunda karar vermeden önce Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek dosyanızı birlikte gözden geçirebiliriz.
