Ankara'daki miras dosyaları iki farklı coğrafyayı aynı masaya getirir. Bir yanda Çankaya, Keçiören ya da Yenimahalle'de yıllar önce kooperatifle alınmış bir daire, bir emekli ikramiyesinden kalan birikim ve banka hesapları; öbür yanda Polatlı, Haymana, Şereflikoçhisar ya da Beypazarı'nda kuşaklar boyunca bölünmeden kalmış tarlalar ve köy evleri. Başkente Orta Anadolu'nun farklı illerinden göçle gelen aileler için bu tabloya bir de memleketteki hisseli tapular eklenir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Ankara'da yaşayan mirasçıların bu dağınık mal varlığını hukuken düzenlemesine yardımcı oluyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi, eski adıyla veraset ilamı, mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösterir. Yasal mirasçılık durumunda belge herhangi bir noterden alınabilir; vasiyetname bulunması ya da nüfus kayıtlarında belirsizlik olması hâlinde sulh hukuk mahkemesinden talep edilir. Ankara'da oturan bir mirasçı, murisin son yerleşim yeri başka bir il olsa bile kendi bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Belge alındıktan sonra tapu, banka ve araç kayıtlarının tespiti yapılır; terekenin bir bölümü başka illerdeyse ilgili tapu müdürlükleriyle ayrı ayrı işlem gerekir.
Burada sık yapılan bir hata, SGK tarafından bağlanan ölüm aylığının mirasın parçası sanılmasıdır. Ölüm aylığı terekeye girmez; hak sahipliği sosyal güvenlik mevzuatına göre belirlenir ve mirasçılık sıfatından bağımsızdır.
Borçlu Bir Mirası Reddetmek
Murisin kredi, kredi kartı ya da kefalet borçları mal varlığını aşıyorsa mirasın reddi gündeme gelir. Ret, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Bu süre içinde terekeye ait bir aracı satmak ya da banka hesabından para çekmek gibi işlemler, mirası kabul anlamına gelebilir ve ret hakkını ortadan kaldırabilir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli olan terekede ret hükmen var sayılır; bunun tespiti için ayrıca dava açılabilir.
Paylaşılamayan Taşınmazlar ve Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar taşınmazın nasıl paylaşılacağı konusunda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Mahkeme, taşınmaz aynen bölünebiliyorsa bölünerek paylaştırılmasına, bölünemiyorsa satışına karar verir.
Ankara kırsalında bu süreç kendine özgü sorunlar taşır:
- Tarım arazilerinin bölünmezliği: Polatlı, Haymana ve Şereflikoçhisar'daki kuru tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanun, arazinin belirli büyüklüğün altında bölünmesini sınırlar; bu nedenle aynen taksim çoğu zaman mümkün olmaz.
- Kadastro ve fiili kullanım: Nallıhan, Kızılcahamam ve Çamlıdere'nin köylerinde tapudaki durum ile yıllardır süren fiili kullanım birbirini tutmayabilir.
- Kentsel dönüşüm alanındaki hisseler: Mamak ve Altındağ'da dönüşüme giren gecekondu parsellerinde mirasçılardan birinin imzası eksik kaldığında proje ilerlemeyebilir.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Murisin sağlığında mal varlığının büyük kısmını bir çocuğuna devretmesi, Ankara'daki miras uyuşmazlıklarının en sık görülen kaynağıdır. Devir gerçekte bağış olduğu hâlde tapuda satış gibi gösterilmişse, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası açabilir. Bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür ve belirli bir hak düşürücü süreye bağlı değildir.
Devir gerçekten bağış ya da vasiyet yoluyla yapılmış ve saklı payı zedelemişse tenkis davası açılır. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda ölüm tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Hangi davanın açılacağı, devrin şekline ve elde edilebilecek delillere göre belirlenir; yanlış dava türünü seçmek zaman kaybına yol açar.
Başka İllerdeki Taşınmazlar ve Uzaktaki Mirasçılar
Ankara'da yaşayan ailelerin önemli bir bölümünün kökeni çevre illere ya da Anadolu'nun farklı bölgelerine uzanır; murisin köydeki evi, bağı ya da tarlası hâlâ o yerlerin tapu kayıtlarındadır. Bu taşınmazlarda paylaşım davası bulunduğu yerdeki mahkemede, tapu işlemleri de ilgili tapu müdürlüğünde yürür. Bununla birlikte hazırlık işlemleri, vekâletnameler ve mirasçılar arasındaki görüşmeler Ankara'dan yönetilebilir. Mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyorsa vekâletnamenin konsoloslukta düzenlenmesi ya da apostil şerhi taşıması gerekir. Mirasçılardan birine ulaşılamıyorsa ya da biri işlemlere hiç katılmıyorsa, tereke için temsilci atanmasını sulh hukuk mahkemesinden istemek mümkündür; böylece Ankara'daki dairenin kirası ya da vergisi gibi acil işler yürütülebilir.
Miras Konusunda Sorulanlar
Babamın Haymana'daki tarlası ve Ankara'daki dairesi var; tek davada paylaşılabilir mi?
Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yerde açılır. Farklı yargı çevrelerindeki taşınmazlar için ayrı davalar gerekebilir; ancak mirasçılar arasında bütün mal varlığını kapsayan bir paylaşma sözleşmesi yapılması da mümkündür.
Vasiyetname bulduk; ne yapmalıyız?
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesine teslim edilerek açılması istenir. Açılmanın ardından itiraz ve iptal süreleri işlemeye başlar.
Ankara'da bir miras meselesini çözmek istiyorsanız, mirasçılık belgesinden paylaşıma kadar izlenecek yolu birlikte planlayabiliriz. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır.
