Kahramanmaraş, Türkiye'nin pamuk ipliği üretiminde öne çıkan şehirlerinden biridir. Onikişubat'taki organize sanayi bölgesinde iplik, dokuma ve konfeksiyon fabrikaları vardiyalı düzende binlerce kişiyi çalıştırır. İlin kuzeyinde ise Afşin-Elbistan linyit havzası ve termik santraller, bambaşka bir çalışma hayatı kurar. Tarım, inşaat ve depremden sonra hızlanan yeniden yapım işleri de bu tabloya eklenir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Kahramanmaraş'ta çalışan işçilerin ve işverenlerin iş hukuku uyuşmazlıklarını arabuluculuktan istinafa kadar takip ediyoruz.
Önce Arabulucu, Sonra İş Mahkemesi
Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve yıllık izin gibi alacaklarda ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk büroları, başvurunun yapılacağı yer konusunda yönlendirme yapar. Anlaşma sağlanamazsa dava iş mahkemesinde açılır. Kahramanmaraş Adliyesi'nde ve Elbistan Adliyesi'nde iş mahkemeleri bulunur; Afşin Adliyesi'nde de bir iş mahkemesi görev yapmaktadır. Andırın, Pazarcık, Türkoğlu veya Göksun gibi ilçelerde iş davalarına bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu dosya bazında kontrol edilmelidir; iş mahkemesi kurulmamış yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. İstinaf mercii Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi'dir.
İplik ve Dokuma Fabrikalarında Sık Görülen Talepler
- Vardiya ve fazla çalışma: Makinelerin durmadan çalıştığı iplik fabrikalarında on iki saatlik vardiyalar, hafta tatili ve bayram çalışmaları; bordroya yansımayan saatlerin tanık ve kart kayıtlarıyla ispatı.
- Gece çalışması: Gece döneminde yedi buçuk saati aşan çalışmalar ve vardiya rotasyonları.
- Asgari ücret ve elden ödeme: Bankaya asgari ücret, elden ek ödeme yapılan düzenlerde gerçek ücretin tespiti; bunun kıdem tazminatı hesabına etkisi.
- Toz, gürültü ve meslek hastalığı: Pamuk tozu ve yüksek gürültü ortamında çalışanlarda solunum yolu ve işitme kaybı iddiaları; meslek hastalığının SGK süreciyle tespiti.
Maden Sahası ve Santralde Çalışmak
Afşin ve Elbistan arasındaki linyit sahalarında açık ocak işletmeciliği, ağır iş makineleri ve şev kaymaları ciddi riskler taşır. 2011'de Çöllolar sahasında yaşanan ve işçilerin hayatını kaybettiği göçük, bölgede iş güvenliğinin ne kadar hayati olduğunu hatırlatan bir olaydır. Bu alanlarda alt işveren zincirleri yaygındır; işçi alacaklarından asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumlu olduğu durumlar sık görülür. İş kazasında hem SGK tarafından bağlanan gelirler hem de işverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davası birlikte değerlendirilmelidir.
Depremden Sonra Fesih ve İşyeri Kapanması
6 Şubat depremleri birçok işyerini yıktı ya da uzun süre kullanılamaz hâle getirdi. İşin bir haftadan fazla süreyle durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler, İş Kanunu'nda hem işçiye hem işverene belirli koşullarla haklı nedenle fesih imkânı tanır. Ancak fesih türünün doğru belirlenmesi, kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığını doğrudan etkiler. İşçinin il dışına göç etmesi nedeniyle işe gelememesi, işyerinin başka bir yere taşınması ya da kısa çalışma uygulamaları da bu dönemde sık görülen uyuşmazlık konularıdır.
İşe İade ve Süreler
Feshin geçersizliğini ileri süren işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. İş güvencesinden yararlanmak için kural olarak otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı aylık kıdemle ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışmak gerekir. İşçilik alacaklarında genel zamanaşımı süresi beş yıldır.
Tarım İşçileri ve Yeniden Yapım Şantiyeleri
Kahramanmaraş'ın kırsal ilçelerinde çalışma hayatının önemli bir bölümü tarıma dayanır. Elbistan ovasında hasat dönemi, Kahramanmaraş ovasındaki biber ve sebze tarlaları, mevsimlik ve gündelik çalışmayı yaygınlaştırır; Kahramanmaraş'tan Çukurova'ya ve başka illere mevsimlik çalışmaya giden aileler de vardır. Elli veya daha az işçinin çalıştığı tarım ve orman işyerleri İş Kanunu kapsamı dışında kalır; bu işçilerin hakları Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre değerlendirilir. Bu ayrım, kıdem tazminatı ve fazla çalışma taleplerinin dayanağını değiştirir. Tarım işçisini tarlaya taşıyan araçta yaşanan kazalar ise ayrı bir sorumluluk tartışması doğurur.
Depremden sonra Kahramanmaraş'ın her yanında açılan konut şantiyeleri de yeni bir iş hukuku gündemi yarattı. Taşeron zincirinin uzun olduğu bu şantiyelerde sigortasız çalışma, ücretlerin geç ödenmesi, il dışından gelen ve şantiyede konaklayan işçilerin barınma koşulları ve yüksekten düşme gibi ağır iş kazaları sık görülür. Sigortasız geçen sürelerin tespiti için hizmet tespit davası açılabilir; bu davada arabuluculuk şartı aranmaz, ancak hak düşürücü süreye dikkat etmek gerekir.
Kahramanmaraş'taki Çalışanlardan Gelen Sorular
Fabrika depremden sonra kapandı, kıdem tazminatı alabilir miyim?
Kapanışın nasıl gerçekleştiğine ve feshin hangi gerekçeyle yapıldığına bağlıdır. Bir yıllık kıdem şartı ve fesih türü birlikte incelenmelidir.
Alt işveren firmasında çalışıyorum; davayı kime karşı açarım?
Muvazaa yoksa da asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerden belirli ölçüde birlikte sorumludur. Arabuluculuk başvurusunda her iki şirketin de gösterilmesi genellikle yerinde olur.
Kahramanmaraş'ta çalışırken bir alacak, fesih ya da iş kazası sorunu yaşıyorsanız, Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek belgelerinizi birlikte değerlendirebilirsiniz.
