Van'ın çalışma hayatı, büyük fabrikalar yerine inşaat şantiyeleri, kamu hizmet alımları, otel ve restoranlar, kahvaltı salonları, küçük atölyeler ve mevsimlik işler etrafında döner. 2011 depreminden sonra hızlanan yapılaşma inşaat sektörünü ilin en kalabalık işverenlerinden biri hâline getirdi; hastane, okul ve belediye hizmetlerinde ise alt işveren aracılığıyla çalışan çok sayıda işçi bulunur. Kayıt dışı istihdamın yaygınlığı, ildeki iş davalarının önemli bir kısmının sigortasız geçen yılların ispatı üzerine kurulmasına yol açar. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Van'da işçi ve işveren tarafında iş hukuku dosyaları yürütüyoruz.
Van'da İş Davası Hangi Mahkemede Görülür?
Van Adliyesi'nde iş mahkemeleri bulunur; İpekyolu, Tuşba ve Edremit'teki işyerlerinden doğan uyuşmazlıklar burada görülür. İş mahkemesi bulunmayan ilçelerde, örneğin Erciş'te ve mülhakat adliyelerde, iş davalarına bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu dava açılmadan önce kontrol edilmelidir; iş mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. İstinaf incelemesi Van Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairelerinde yapılır.
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk bürosuna yapılan başvuruda anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır. Hizmet tespiti ve iş kazasından doğan tazminat davalarında ise arabuluculuk şartı aranmaz.
Şantiyelerde ve Taşeron Hizmetlerde Sık Sorunlar
- Sigortasız ya da eksik günle çalıştırma: Sezonluk şantiye işlerinde işçinin yalnızca bazı aylarda bildirilmesi sık görülür. Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.
- Asgari ücretle gösterilen fazla ücret: Ustalara elden ödenen farkın ispatı için tanık, banka hareketleri ve işyeri yazışmaları önem taşır.
- Kış aylarında çıkış: Van'da soğuk mevsimde şantiyelerin durması, işçinin işten çıkarılmasına veya ücret ödenmeyen bir izne gönderilmesine yol açabilir. Bu durumun fesih mi, askı mı olduğu ayrı ayrı değerlendirilir.
- Alt işveren değişimi: Kamu kurumlarında hizmet alım ihalesiyle firma değiştiğinde işçinin kıdeminin nasıl hesaplanacağı ve asıl işverenin sorumluluğu sıkça tartışılır.
Turizm ve Hizmet Sektörü
Van kahvaltısıyla tanınan salonlar, göl kıyısındaki oteller ve İran'dan gelen ziyaretçilerin yoğunlaştığı bayram ve tatil dönemleri, hizmet sektöründe uzun mesai saatlerini olağan hâle getirir. Bu işyerlerinde fazla çalışma, hafta tatili ve resmî tatil ücretleri en çok uyuşmazlık çıkan kalemlerdir. Puantaj kayıtlarının tutulmadığı küçük işletmelerde tanık beyanı ve vardiya düzenine ilişkin mesajlar ispatın temelini oluşturur. Sezonluk çalışanların her yıl yeniden işe alınıp çıkarılması da kıdem süresinin birleştirilmesi bakımından ayrıca incelenmelidir.
Hayvancılıkta ve Kırsalda Çalışanlar
Van'ın geniş meraları ve kalabalık sürüleri, kırsalda çobanlık ve ahır işçiliğini yaygın bir istihdam biçimi hâline getirir. Bu işlerin çoğu sözlü anlaşmayla, yıllık ya da sezonluk ücret karşılığında yapılır ve sigorta bildirimi çoğu zaman eksik kalır. Tarım ve hayvancılık işlerinde çalışanların hangi kanuna tabi olduğu, işyerindeki işçi sayısına ve işin niteliğine göre değişir; bu nedenle her dosyada önce uygulanacak rejim belirlenmelidir. Sürülerde çalıştırılan ve çalışma izni bulunmayan yabancı işçiler de kural olarak emeğinin karşılığını isteyebilir; izinsiz yabancı çalıştırmanın idari yaptırımları ise işverene yöneliktir. Bu dosyalarda ücretin aynî olarak, örneğin hayvan veya ürün olarak ödenmesi de ispat açısından ayrıca değerlendirilir.
İşe İade ve Fesih
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi, geçerli sebep olmadan yapılan feshe karşı işe iade isteyebilir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır; bu süre hak düşürücüdür. Van'da otuz işçi eşiğini aşan işyerleri çoğunlukla hastaneler, büyük şantiyeler, organize sanayi bölgesindeki tesisler ve hizmet alımı yapan kamu kurumlarıdır. Eşiği aşmayan işyerlerinde ise kötü niyet tazminatı ve diğer işçilik alacakları gündeme gelir.
İş Kazaları
Yüksekten düşme, iskele çökmesi ve iş makinesi kazaları Van şantiyelerinde en sık rastlanan iş kazalarıdır. İşveren kazayı üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlüdür. İşçi ya da yakınları, SGK'nın bağladığı gelirin karşılamadığı maddi zarar ve manevi tazminat için iş mahkemesinde dava açabilir; kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Kazaya ilişkin ceza soruşturması ayrıca yürütülür.
Van'dan Sorular
Sigortam hiç yapılmadı ama yıllarca çalıştım; ne yapabilirim?
Hizmet tespiti davası açarak çalıştığınız sürelerin SGK kayıtlarına işlenmesini isteyebilirsiniz. Süre, çalışılan yılın sonundan itibaren beş yıl olduğu için gecikmeden harekete geçmek gerekir.
Erciş'te çalıştığım işyerine karşı dava nerede açılır?
Kural olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Erciş'te iş mahkemesi bulunmadığından görevli mahkemenin tespiti dava öncesinde yapılmalıdır.
Van'da işçilik alacağı veya işe iade konusunda bir sorununuz varsa, arabuluculuk aşamasından önce dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.
