Van, Türkiye'nin İran'la en uzun sınır komşuluğuna sahip illerinden biridir. Kapıköy Gümrük Kapısı'ndan geçen yolcular ve tırlar, alışveriş ve tatil için gelen İranlı ziyaretçiler, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde okuyan yabancı öğrenciler, Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar ve sınırı düzensiz yollardan geçmeye çalışan göçmenler, ildeki yabancılar hukukunun farklı yüzleridir. Van'da bir geri gönderme merkezi bulunması, idari gözetim ve sınır dışı etme kararlarını da ilin gündelik hukuk gündemine taşır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Van'da yabancıların ikamet, çalışma, sınır dışı etme ve vatandaşlık süreçlerinde danışmanlık ve temsil hizmeti veriyoruz.
İdari Gözetim ve Sınır Dışı Etme
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na göre sınır dışı etme kararı valilik tarafından verilir. Yabancı veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine dava açabilir. Dava açılması, kanunda sayılan bazı istisnalar dışında, dava sonuçlanıncaya kadar kararın uygulanmasını durdurur. Van'da bu davalar Van idare mahkemelerinde görülür ve kısa sürede karara bağlanır. Sınır dışı edilmesi gereken bazı yabancılar hakkında idari gözetim kararı da verilebilir. Gözetim altına alınan kişi veya avukatı, kararın kaldırılması için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; Van'da bu başvurular Van sulh ceza hâkimliklerine yapılır. Gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez ve kanundaki şartlarla en fazla altı ay daha uzatılabilir.
Geri gönderme merkezinde tutulan bir yabancının avukatıyla görüşme, dosyaya erişme ve tercüman desteği alma hakları vardır. Sınır dışı edilecek kişinin ülkesine dönmesi hâlinde ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muameleyle karşılaşacağına dair ciddi emareler varsa, bu durum hem dava dilekçesinde hem de uluslararası koruma başvurusunda ayrıntılı biçimde anlatılmalıdır.
Uluslararası Koruma Başvuruları
Van, uzun yıllar boyunca İran ve Afganistan başta olmak üzere bölge ülkelerinden gelen sığınmacıların ilk ulaştığı illerden biri oldu. Uluslararası koruma başvurusunun sınırda veya ülke içinde yetkili makamlara yapılması mümkündür; başvuru sahibinin kayıtlı olduğu ilde ikamet etmesi ve bildirim yükümlülüğüne uyması gerekir. Başvurunun reddi kararlarına karşı da idari yargı yolu açıktır ve süreler kısadır. Hızlandırılmış değerlendirme yapılan dosyalarda süreler daha da kısalır.
İkamet ve Çalışma İzni
- Kısa dönem ikamet: Turistik amaçla gelenlerin, mülk sahiplerinin ve bilimsel araştırma yapanların başvurduğu izin türüdür; vize süresinin aşılması para cezası ve giriş yasağı doğurabilir.
- Aile ikameti: Türk vatandaşıyla veya ikamet izni sahibi bir yabancıyla evli kişiler ve çocukları için düzenlenir. Van'da İranlı eşlerle yapılan evliliklerde sık başvurulan izin türüdür.
- Öğrenci ikameti: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde öğrenim gören yabancı öğrenciler için düzenlenir; öğrenciliğin sona ermesi izni de sona erdirir.
- Çalışma izni: Yabancının Türkiye'de çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni alınması gerekir. Hayvancılıkta, inşaatta veya hizmet sektöründe izinsiz çalıştırılan yabancılar hem kendileri hem işverenleri için yaptırımlarla karşılaşır.
İkamet izni başvurularının reddi veya iznin iptali kararlarına karşı da idare mahkemesinde dava açılabilir. Van İl Göç İdaresi Müdürlüğü'nün kararları, Van idare mahkemelerinin denetimine tabidir.
Sınırı Geçen Göçmen ve Onu Taşıyan Kişi
Van'daki dosyalarda iki farklı hukuki durum sık sık birbirine karıştırılır. Sınırı yasa dışı yollardan geçen yabancı hakkında kural olarak idari yaptırımlar ve sınır dışı etme süreci işletilir; göçmen kaçakçılığı suçu ise yabancıyı maddi menfaat karşılığında ülkeye sokan, taşıyan veya barındıran kişiler bakımından söz konusudur. Bu nedenle aynı olayda göçmen idari süreçle, sürücü ve aracılar ise Van veya Erciş'teki ceza soruşturmasıyla karşı karşıya kalır. Göçmenin bu soruşturmada tanık olarak dinlenmesi de mümkündür; ifadenin anladığı bir dilde ve tercüman aracılığıyla alınması, hem kendi hakları hem de ceza dosyasının sağlığı bakımından önemlidir.
Vatandaşlık ve Taşınmaz Edinimi
Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı, kanundaki diğer şartları da taşıyorsa vatandaşlık için başvurabilir; evliliğin görünürde yapılıp yapılmadığı başvuru sırasında incelenir. Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinmesi mümkündür; ancak sınır ili olan Van'da askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri içinde kalan taşınmazlarda kısıtlamalar uygulanır. Bu nedenle bir yabancının Van'da taşınmaz satın almadan önce taşınmazın bu bölgelerde kalıp kalmadığını araştırması gerekir.
Sorular
Yakınım Van'da gözaltına alındı ve geri gönderme merkezine götürüldü; ne yapabiliriz?
Öncelikle kendisi hakkında sınır dışı etme kararı verilip verilmediği ve kararın tebliğ tarihi öğrenilmelidir. Yedi günlük dava süresi kaçırılmamalıdır; ayrıca idari gözetimin kaldırılması için sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Vize süremi aştım; ülkeden çıkarsam tekrar gelebilir miyim?
Vize ihlali para cezası ve süreli giriş yasağına yol açabilir. Çıkış yapmadan önce durumunuzun değerlendirilmesi, ileride yaşanabilecek giriş sorunlarını öngörmek açısından yararlıdır.
Van'da bir yabancılar hukuku sorunuyla karşılaştıysanız, kısa süreler dolmadan dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.
