Van'da bir miras dosyasını açtığınızda karşınıza çoğu zaman tek bir ev değil, birkaç kuşaktır bölünmeden kalmış köy arazileri, ahırlar, yaylalar ve onlarca mirasçı çıkar. Kalabalık aileler, yıllar önce İstanbul'a, Mersin'e, İzmir'e ya da yurt dışına göç etmiş kardeşler, tapuda hâlâ dedenin adına kayıtlı tarlalar ve kadastro sırasında yapılmış eksik tespitler, ildeki miras uyuşmazlıklarının olağan malzemesidir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Van'daki taşınmazları ve mirasçıları ilgilendiren dosyalarda danışmanlık ve dava takibi yapıyoruz.
İlk Adım: Mirasçıların Belirlenmesi
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Van'da bu belge İpekyolu, Tuşba ve Edremit için Van Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemelerinden, Erciş ve mülhakat ilçeler için kendi adliyelerindeki sulh hukuk mahkemelerinden istenebilir. Nüfus kayıtlarında eski evliliklerden doğan çocuklar, gaipler veya kaydı düzeltilmemiş ölümler varsa, noter yerine mahkeme yolu tercih edilmelidir; çünkü bu tür eksiklikler sonradan belgenin iptaline yol açabilir. Van'da eski nüfus kayıtlarında yaş düzeltmesi ve isim farklılıkları da sık görülür; tapudaki isimle nüfustaki ismin uyuşmaması hâlinde önce kayıt düzeltme yoluna gidilmesi gerekebilir.
Hisseli Köy Arazileri ve Ortaklığın Giderilmesi
Van'ın kırsalında aynı parselde yirmi, otuz paydaş bulunması nadir değildir. Paydaşlardan biri payını satmak ya da ayrı tapu almak istediğinde başvurulan yol ortaklığın giderilmesi davasıdır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğini inceler; tarım arazilerinde asgari parsel büyüklüğü kuralları nedeniyle aynen taksim çoğu kez mümkün olmaz ve satış yoluyla ortaklık giderilir.
Uygulamada en zor kısım, tüm paydaşlara tebligat yapılmasıdır. Mirasçılardan bazılarının adresi bilinmiyorsa ya da yurt dışında yaşıyorsa süreç uzar. Bu nedenle davadan önce güncel mirasçılık belgesi ve adres araştırması yapılması zaman kazandırır.
Kadastro, Mera ve Zilyetlik
Van'da bazı köy taşınmazları fiilen bir ailenin kullanımında olduğu hâlde tapuda başka birinin adına, hatta Hazine adına kayıtlı olabilir. Kadastro tespitine itiraz için askı ilanı süresi kısadır ve süre kaçırıldığında hak arama yolu daralır. Van Adliyesi'nde ve Erciş Adliyesi'nde kadastro mahkemesi bulunur; Başkale ve Çatak mülhakat adliyelerinde de kadastro mahkemesi vardır. Mera, yaylak ve kışlak olarak tescil dışı bırakılan alanlar ise özel mülkiyete konu olmaz; bu alanlarda miras paylaşımı yapılamaz, yalnızca kullanım hakları tartışılır.
Gurbetteki Mirasçılar
Van'dan göç etmiş ailelerin çocukları, mirasçı oldukları taşınmazları çoğu zaman yıllar sonra öğrenir. Yurt dışında yaşayan bir mirasçı, konsolosluk veya noter aracılığıyla verdiği vekâletnameyle Van'daki işlemleri yürütebilir. Mirasçılardan birinin diğerlerinin haberi olmadan taşınmazı tek başına kullanması ya da kiraya vermesi, ecrimisil talebine konu olabilir. Yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetnamenin Türkiye'de uygulanması ise Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre değerlendirilir; taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır.
Mirasın Reddi, Tenkis ve Muvazaa
- Mirasın reddi: Mirasçı, ölümü ve mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Murisin vergi veya banka borçları varsa bu süre kritik önemdedir.
- Tenkis: Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açabilir; hak düşürücü süreler kısa olduğu için ihlali öğrenir öğrenmez harekete geçmek gerekir.
- Muris muvazaası: Babanın sağlığında taşınmazlarını satış gibi göstererek yalnızca bazı çocuklarına devretmesi Van'da sık rastlanan bir durumdur. Gerçekte bağış olduğu ileri sürülen bu devirler için asliye hukuk mahkemesinde tapu iptal ve tescil davası açılabilir.
- Kız çocuklarının payı: Kanuna göre kız ve erkek çocukların miras payı eşittir. Aile içinde yapılan sözlü paylaşımlar bu payları ortadan kaldırmaz; ancak usulüne uygun mirastan feragat sözleşmesi ya da paylaşma sözleşmesi bağlayıcı olabilir.
Sık Sorulanlar
Dedemizin adına kayıtlı tarlayı kardeşim tek başına ekiyor; ne yapabiliriz?
Önce mirasçılık belgesi alınarak tapu kaydı mirasçılar adına intikal ettirilir. Ardından kullanım konusunda anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi ve ecrimisil talepleri değerlendirilir.
Babamızın bankaya ve vergi dairesine borcu olduğunu öğrendik; ne yapmalıyız?
Mirasçılar, murisin borçlarından kural olarak miras payları oranında değil, müteselsilen sorumludur. Terekenin borca batık olduğu düşünülüyorsa üç aylık süre içinde mirasın reddi veya resmî defter tutulması istenebilir. Ölüm tarihinde terekenin açıkça borca batık olduğu durumlarda ise ret beyanında bulunulmuş sayılır; bunun tespiti için de sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir.
Van dışında yaşıyorum; davaya her duruşmada gelmem gerekir mi?
Hayır. Avukatla temsil edilen mirasçının duruşmalara katılması zorunlu değildir; yalnızca bazı hâllerde mahkeme bizzat dinlenmeye karar verebilir.
Van'da miras kalan bir taşınmazla ilgili sorununuz varsa, tapu ve nüfus kayıtlarını birlikte inceleyerek izlenecek yolu konuşabiliriz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.
