Diyarbakır'da tazminat davaları, kentin yakın geçmişinden ve gündelik hayatından izler taşır. 6 Şubat 2023 depremlerinde yıkılan apartmanlar, hızla süren inşaat faaliyetinde yaşanan iş kazaları, il içi ve bölgesel karayollarındaki trafik kazaları, kamu kurumlarının eylem ve işlemlerinden doğan zararlar ve kişilik haklarına yönelik saldırılar, her biri farklı bir sorumluluk rejimine ve farklı bir mahkemeye işaret eder. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Diyarbakır'da zarar görenlere ve tazminat talebiyle karşılaşanlara maddi ve manevi tazminat davalarında vekillik yapıyoruz.
Depremde Yıkılan Binalar: Kim Sorumlu?
6 Şubat 2023 depremlerinin etkilediği on bir ilden biri olan Diyarbakır'da, merkez ilçelerde birden fazla apartman yıkıldı ve can kayıpları yaşandı. Bu binalarda hayatını kaybedenlerin yakınları ve yaralananlar için tazminat sorumluluğu birden fazla kişiye yöneltilebilir: binayı yapan müteahhit, proje ve yapı denetim sorumluları, binada taşıyıcı sisteme müdahale ederek tadilat yapanlar ve bazı durumlarda denetim görevini yerine getirmediği ileri sürülen idare. Özel kişilere karşı açılacak davalar adli yargıda, idarenin hizmet kusuruna dayanan talepler ise idare mahkemesinde tam yargı davası olarak görülür.
Ceza dosyasında hazırlanan bilirkişi raporları, tazminat davasında da önemli bir delildir; ancak hukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir. Destekten yoksun kalma tazminatı, hayatını kaybedenin gelirine, yaşına ve desteklediği kişilere göre aktüerya hesabıyla belirlenir; yakınların manevi tazminat talepleri ayrıca değerlendirilir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatı
İnşaat şantiyeleri, organize sanayi bölgesindeki tesisler ve tarımda kullanılan makineler, Diyarbakır'da iş kazası tazminat davalarının ana kaynaklarıdır. Kaza geçiren işçi, işverenden sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat ve manevi tazminat isteyebilir; işçi hayatını kaybetmişse yakınları destekten yoksun kalma ve manevi tazminat talep eder. SGK'nın bağladığı gelirler hesaplamada dikkate alınır. Bu davalar Diyarbakır'daki iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan ilçelerde asliye hukuk mahkemesinde görülür.
İdarenin Eylemlerinden Doğan Zararlar
Belediyenin kapağı açık bıraktığı bir rögar, bakımsız bir yol, kamu hastanesinde yaşanan bir tıbbi hata ya da yıkım ve kamulaştırma uygulamaları sırasında zarar gören eşyalar, idari yargının görevine giren tam yargı davalarının konusu olabilir. İdari eylemden doğan zararlar için önce, zararı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulur; başvurunun reddi ya da cevapsız kalması üzerine Diyarbakır idare mahkemelerinde dava açılır. Bu davalarda istinaf mercii, 2 Ocak 2026'dan beri faaliyette olan Diyarbakır Bölge İdare Mahkemesi'dir.
Terör eylemleri ya da terörle mücadele kapsamındaki faaliyetler nedeniyle konutu, işyeri, tarlası veya hayvanları zarar gören kişiler ise 5233 sayılı Kanun uyarınca valilik bünyesindeki zarar tespit komisyonuna başvurabilir. Komisyonun önerdiği tutarı kabul etmeyen kişi idari yargıya başvurma hakkına sahiptir.
Kişilik Hakları ve Manevi Tazminat
Sosyal medyada yapılan hakaret ve iftiralar, rızası olmadan paylaşılan görüntüler ya da haksız bir şikâyet nedeniyle uğranılan itibar kaybı, manevi tazminat davalarına konu olur. Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür ve davacının yerleşim yerinde açılabilir; ceza şikâyeti ile tazminat davası birlikte yürütülebilir. Manevi tazminatın miktarı; saldırının ağırlığı, içeriğin ne kadar yayıldığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumu gözetilerek hâkim tarafından belirlenir. İçeriğin yayından kaldırılması için ise ayrıca erişim engeli yoluna başvurulabilir.
Haksız Gözaltı ve Tutuklama Tazminatı
Ceza soruşturması ya da kovuşturması sonunda kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen ve bu süreçte gözaltında kalan ya da tutuklanan kişi, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi uyarınca Devletten tazminat isteyebilir. Talep, kararın kesinleştiğinin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde, zarar görenin oturduğu yerdeki ağır ceza mahkemesine yapılır. Diyarbakır'da bu, başvurunun yerleşim yerine göre Diyarbakır, Ergani ya da Bismil ağır ceza mahkemesine yapılacağı anlamına gelir. Tutuklulukta geçen süre, kaybedilen iş ve kazanç, sağlık giderleri ve manevi zarar bu davada belgelenmelidir.
Zamanaşımı ve Delil
Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Hastane kayıtları, adli raporlar, kolluk tutanakları, fotoğraflar ve tanık bilgileri zaman geçtikçe ulaşılması zorlaşan delillerdir; erken toplanmaları davanın seyrini belirler.
Tazminat Hakkında Merak Edilenler
Depremde yıkılan binada ceza davası sürüyor; tazminat davası için beklemeli miyim?
Beklemek zorunlu değildir. Zamanaşımı süreleri işlemeye devam ettiği için tazminat davası ceza davasıyla eş zamanlı açılabilir; ceza dosyasındaki raporlar tazminat davasına delil olarak getirtilebilir.
Diyarbakır'da uğradığınız bir zarar için hangi yolun ve hangi mahkemenin uygun olduğunu, ilk görüşmede belgeleriniz üzerinden birlikte değerlendirebiliriz.
