Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu'nun ticaret ve hizmet merkezlerinden biridir: çevre illerden mal alan toptancılar, inşaat malzemesi satıcıları, tarım ürünü tüccarları ve bankalarla çalışan esnaf, alacaklarının tahsili için icra yoluna sık başvurur. Öte yandan genç nüfusun kredi kartı ve tüketici kredisi borçları, ürün fiyatı düştüğünde ya da hasat kötü geçtiğinde ödenemeyen tarım kredileri ve kira ile nafaka alacakları da icra dairelerinin gündemini oluşturur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Diyarbakır'da hem alacaklı hem borçlu tarafta icra takibi ve icra mahkemesi süreçlerini yürütüyoruz.
Diyarbakır'da İcra Daireleri ve İcra Mahkemeleri
Diyarbakır Adliyesi'nde icra daireleri ve icra mahkemesi bulunur; bazı icra birimleri ana adalet sarayından ayrı hizmet binalarında çalıştığından, başvuru öncesinde dairenin yerini teyit etmek pratik bir zorunluluktur. Ergani ve Bismil adliyelerinde de icra mahkemesi vardır; Çınar, Eğil, Hani, Hazro, Kulp ve Lice gibi mülhakat adliyelerde de icra hukuk ve icra ceza işlerine bakan mahkemeler yer alır. Takip, kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki ya da sözleşmenin ifa yerindeki icra dairesinde başlatılır; UYAP üzerinden elektronik takip açmak da mümkündür. İcra mahkemesi kararlarına karşı istinaf incelemesi Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Ödeme Emri Geldiğinde: Süreler Kısadır
- İlamsız takip: Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borca veya imzaya itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur; alacaklı itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna gitmek zorunda kalır.
- Kambiyo senetlerine dayalı takip: Çek, senet ve poliçede itiraz ve şikâyet süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır. Bu takip türünde itiraz kendiliğinden takibi durdurmaz; takibin durdurulması ayrıca istenmelidir.
- İlamlı takip: Mahkeme kararına dayanan takipte borçlunun itiraz imkânları sınırlıdır; borcun ödendiği ya da zamanaşımına uğradığı gibi sebepler icra mahkemesinde ileri sürülür.
Tebligatın usulsüz yapıldığı, örneğin borçlunun artık oturmadığı köy adresine ya da eski kiracı adresine gönderildiği durumlarda, tebliğ tarihine ilişkin şikâyet de süreleri yeniden başlatabilir.
Çiftçi Borçları ve Haczedilemeyen Mallar
Bismil, Çınar ve Silvan ovalarında pamuk, buğday ve karpuz üreten çiftçilerin borçları çoğu zaman tarım kredisi, gübre ve ilaç alımı ya da makine taksitlerinden doğar. İcra ve İflas Kanunu, borçlu çiftçinin kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu olan arazisini, çift hayvanlarını ve tarım araçlarını haczedilemeyen mallar arasında sayar. Bu korumanın uygulanıp uygulanmayacağı, arazinin büyüklüğü ve ailenin geçimi için gerçekten zorunlu olup olmadığı icra mahkemesinde şikâyet yoluyla tartışılır. Ürün üzerine konulan hacizlerde hasadın zamanında yapılması ve ürünün değer kaybetmemesi için de hızlı hareket etmek gerekir.
Nafaka, Kira ve Elektrik Tahakkukları
Diyarbakır'da kalabalık aile yapısının bir sonucu olarak nafaka alacağı takipleri sık görülür. Nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince tazyik hapsine karar verilebilir. Kira alacağı ve tahliye için icra yoluyla takip yapılabilir; kiracının ödeme emrine süresinde itiraz etmemesi ve borcu ödememesi hâlinde tahliye icra mahkemesinden istenebilir. Kaçak kullanım iddiasıyla düzenlenen elektrik tahakkuklarına dayanan takiplerde ise borcun hesaplanma biçimine ve tutanakların geçerliliğine itiraz edilebilir.
Haciz ve Satış Aşaması
Borçlunun maaşının dörtte birini aşmamak üzere maaş haczi uygulanabilir; banka hesapları, araçlar ve taşınmazlar üzerine haciz konulabilir. Hacizli taşınmazın satışında kıymet takdirine itiraz önemlidir; değerinin çok altında yapılan bir satış hem borçluyu hem de diğer alacaklıları zarara uğratır. Borçlunun tek konutu için haczedilmezlik şikâyeti ise somut durumuna göre değerlendirilir.
Alacaklı İçin: Takipten Önce Yapılacaklar
Diyarbakır'da ticari alacaklarda en sık yapılan hata, belge düzeni kurulmadan takip başlatılmasıdır. Veresiye defterine dayanan, irsaliyesi ya da teslim belgesi bulunmayan alacaklarda borçlunun itirazı takibi kolayca durdurur ve alacaklı uzun bir itirazın iptali davasıyla karşı karşıya kalır. Bu nedenle fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi, sözleşme ve yazışmaların takipten önce bir araya getirilmesi, gerekiyorsa ihtiyati haciz talebiyle mahkemeye başvurulması değerlendirilmelidir. Borçlunun mal varlığının UYAP sorgularıyla önceden araştırılması da hangi takip yolunun seçileceğini belirler. Ticari alacaklarda dava yoluna gidilecekse arabuluculuğun dava şartı olduğu unutulmamalıdır.
Borçlu ve Alacaklıların Soruları
Ödeme emrini Kulp'teki köy adresimde akrabam aldı; süre ne zaman başlar?
Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı incelenmelidir. Usulsüz tebliğ hâlinde, tebliği öğrendiğiniz tarihi icra mahkemesine şikâyet yoluyla bildirerek süreleri bu tarihten itibaren kullanabilirsiniz.
Maaşıma birden fazla haciz geldi; hepsi aynı anda mı kesilir?
Hayır. Maaş hacizleri geliş sırasına göre sıraya konur; kural olarak önceki haciz sona ermeden sonraki uygulanmaya başlamaz. Kesinti oranına ve sıraya ilişkin hatalar icra mahkemesine şikâyet edilebilir.
Diyarbakır'da bir alacağınızı tahsil etmek ya da hakkınızda başlatılan bir takibe karşı koymak istiyorsanız, süreler dolmadan dosyanızı birlikte inceleyebiliriz.
