Eskişehir'de miras dosyalarının önemli bir kısmı iki tür taşınmaz etrafında döner: Odunpazarı'nın dar sokaklarında kuşaktan kuşağa geçmiş, bugün tescilli olduğu için satışı ve onarımı özel kurallara bağlı ahşap evler ile Alpu ovasından Sivrihisar'a, Seyitgazi'den Mihalıççık'a uzanan kırsalda hisseli hâle gelmiş tarlalar. Buna büyükşehrin merkezinde son otuz yılda yapılan apartman daireleri ve emekli ikramiyeleri eklenir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Eskişehir'de mirasçıların haklarını tespitten paylaşıma kadar tüm aşamalarda takip ediyoruz.
İlk Adım: Mirasçıların Belirlenmesi
Mirasçılık belgesi notere başvurarak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Odunpazarı ve Tepebaşı'nda oturanlar için sulh hukuk mahkemeleri, Eskişehir Adliyesi'nin Arifiye Mahallesi'ndeki ek hizmet binasında görev yapar. Nüfus kayıtlarında eksiklik, yurt dışında yaşayan mirasçı ya da tanıma gerektiren yabancı bir mahkeme kararı varsa mahkeme yolu daha uygun olabilir. Belge alındıktan sonra tapu, banka ve SGK işlemleri bu belgeyle yürütülür; veraset ve intikal vergisi beyannamesi için de ölümden itibaren işleyen süreler vardır.
Borçlu Bir Mirası Reddetmek
Murisin borçları malvarlığını aşıyorsa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret, mirasçının ölümü öğrenmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir. Eskişehir'de sık gördüğümüz bir durum, esnaflık ya da küçük atölye işletmeciliği yapmış murisin kefalet ve senet borçlarının ölümden sonra ortaya çıkmasıdır. Ölüm anında murisin ödemeden aciz olduğu açıkça belliyse ret hükmen gerçekleşmiş sayılır ve bunun tespiti süreye bağlı olmadan istenebilir. Üç aylık süre içinde terekeye ait bir malı satmak ya da kullanmak ise reddetme hakkını kaybettirebilir.
Paylaşım Uyuşmazlıkları
- Ortaklığın giderilmesi: Mirasçılar anlaşamazsa ortak taşınmazın aynen bölünmesi ya da satışı için sulh hukuk mahkemesinde dava açılır. Tarım arazilerinde ekonomik bütünlüğü korumaya yönelik özel kurallar ve asgari parsel büyüklükleri dikkate alınır.
- Tescilli evler: Odunpazarı'ndaki tescilli bir ev satış yoluyla paylaşılacaksa, kültür varlığı niteliği nedeniyle tapudaki şerhler ve koruma mevzuatının onarım ile kullanım sınırlamaları sürece dahil olur.
- Muris muvazaası: Murisin sağlığında bir çocuğuna tapuda satış gibi gösterip aslında bağışladığı taşınmazlar için diğer mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Tenkis: Saklı payı zedelenen mirasçılar, murisin vasiyet veya bağışlarının saklı payı aşan kısmının indirilmesini isteyebilir.
Kırsal Taşınmazlarda Özel Durumlar
Eskişehir'in kırsal ilçelerinde birçok tarla onlarca yıldır mirasçılar arasında el yazısı paylaşımlarla ya da sözlü anlaşmalarla kullanılmaktadır. Tapuda ise tüm mirasçılar paydaş görünür. Bu durumda yıllar sonra bir mirasçının satış yapmak istemesi, diğer paydaşların önalım hakkı ve ortaklığın giderilmesi davalarını gündeme getirir. Kadastro tespitine itirazlar Eskişehir Kadastro Mahkemesi'nin görev alanındadır. Ayrıca gurbette ya da yurt dışında yaşayan mirasçıların vekâletname ile temsil edilmesi, dosyanın hızını doğrudan belirler.
Vasiyetname ve Mirasın Planlanması
Miras uyuşmazlıklarını önlemenin en etkili yolu, mal sahibinin sağlığında planlama yapmasıdır. Resmî vasiyetname noterde, el yazılı vasiyetname ise baştan sona murisin el yazısıyla, tarih ve imza içerecek şekilde düzenlenir. Saklı pay kurallarına aykırı bir vasiyetname tenkis davasına açık hâle gelir; bu nedenle metnin hazırlanmasında hukuki destek almak yararlıdır.
Sorular
Babamdan kalan Odunpazarı'ndaki evi kardeşlerim satmak istemiyor; ne yapabilirim?
Paydaşlar arasında anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Tescilli yapılarda satış öncesinde koruma mevzuatından doğan yükümlülüklerin incelenmesi gerekir.
Emekli İkramiyesi, Mevduat ve Şirket Payları
Eskişehir'de miras yalnızca taşınmazdan oluşmaz. Uzun yıllar sanayide ya da kamuda çalışmış bir murisin banka mevduatı, bireysel emeklilik birikimi, araçları ve kooperatif hisseleri de terekeye dahildir. Bankalar mevduatı mirasçılık belgesi ve veraset ve intikal vergisinden ilişiksiz belgesi sunulmadan ödemez. Hayat sigortası tazminatı ve SGK'dan bağlanan ölüm aylığı ise lehtar veya hak sahibi sıfatıyla alınan haklardır; mirasın reddi bu haklara kural olarak engel olmaz, ancak ayrıntılar dosyaya göre değerlendirilmelidir.
Murisin organize sanayi bölgesinde ya da çarşıda bir şirket ortaklığı varsa, payların mirasçılara geçişi şirket sözleşmesindeki hükümlere bağlıdır. Limited şirketlerde pay devri genel kurul onayına tabi olabilir; şirket sözleşmesi mirasçılara payların devralınmasını teklif etme hakkı tanıyabilir. Aile şirketlerinde mirasçılar arasında yönetim yetkisi ve kâr dağıtımı konusunda çıkan anlaşmazlıklar, miras davası ile ticari davanın iç içe geçtiği dosyalar doğurur. Eskişehir'de bu tür terekelerde, önce malvarlığının eksiksiz bir dökümünü çıkarmayı, ardından paylaşım yöntemine karar vermeyi öneriyoruz. Gerektiğinde sulh hukuk mahkemesinden tereke tespiti ve koruma önlemleri de istenebilir.
Eskişehir'de bir miras paylaşımı ya da reddi konusunda karar vermeden önce Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşerek seçeneklerinizi değerlendirebilirsiniz.
