Mardin'de pek çok anlaşma hâlâ sözle, el sıkışarak ya da kısa bir senetle yapılır. Tarlanın bir sezonluğuna kiraya verilmesi, bir konağın restorasyonu için ustayla anlaşılması, bir arsanın müteahhide kat karşılığı verilmesi ya da Midyat'taki bir atölyeden toplu telkari siparişi verilmesi aile ve komşuluk güveniyle başlar. Sorun, işler beklendiği gibi gitmediğinde ortaya çıkar: neyin konuşulduğu, kimin neyi taahhüt ettiği ve gecikmenin bedelini kimin ödeyeceği tartışmalı hâle gelir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Mardin'de sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda danışmanlık ve vekillik yapıyoruz.
Sözlü Anlaşma ve Şekil Şartları
Türk hukukunda sözleşmeler kural olarak şekle bağlı değildir; ancak bazı sözleşmeler belirli bir şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz. Taşınmaz satışı tapuda resmî şekilde yapılmalıdır; taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ise noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Bu şekle uyulmadan yapılan sözleşmeler hukuken geçersiz sayılır ve taraflar ancak verdiklerini geri isteyebilir. Şekil şartı olmayan sözleşmelerde ise sorun ispattır: kanunda belirlenen tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir. Mardin'de banka dekontu, mesaj yazışmaları ve tanık beyanları bu nedenle sıkça tartışılan delillerdir.
Restorasyon ve Eser Sözleşmeleri
Eski Mardin'deki tescilli bir yapının onarımı için yapılan sözleşme, Türk Borçlar Kanunu'ndaki eser sözleşmesi hükümlerine tabidir. Bu tür işlerde koruma kurulu onaylı projeye uyulması zorunludur; yüklenici onaysız bir uygulama yaparsa hem iş sahibi hem de yüklenici yaptırımla karşılaşabilir. Sözleşmede işin kapsamı, kullanılacak taş ve harç malzemesi, kurul onayının gecikmesi hâlinde sürelerin nasıl uzayacağı, hakediş ödemeleri ve gecikme cezası açıkça yazılmalıdır. İş tesliminde ayıplar, gözden geçirme sonrasında uygun süre içinde yükleniciye bildirilmelidir; gizli ayıplar ise ortaya çıktıkları anda ihbar edilmelidir.
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri
Artuklu'nun yeni yerleşim alanlarında, Kızıltepe'de ve Nusaybin'de arsa sahibi ile müteahhit arasındaki kat karşılığı sözleşmeler sık uyuşmazlık konusudur. Sözleşmede hangi bağımsız bölümlerin kime ait olacağı, teslim tarihi, iskân alınması, gecikme hâlinde ödenecek kira kaybı ve müteahhidin işi bırakması durumunda yapılacaklar ayrıntılı düzenlenmelidir. Müteahhide işin ilerlemesine göre tapu devri yapılmasını öngören hükümler, arsa sahibini koruyan önemli bir güvencedir.
Tarla Kirası ve Ortakçılık
Kızıltepe ovasında ve Derik çevresinde arazi sahipleri ile üreticiler arasında para karşılığı kira ya da ürünün paylaşılmasına dayanan ortakçılık ilişkileri yaygındır. Ürün kirası sözleşmesinde kira süresi, sulama giderlerinin kime ait olduğu, kuraklık ve dolu gibi olağanüstü durumlarda kira bedelinin indirilip indirilmeyeceği ve sezon sonunda arazinin teslimi açıkça belirlenmelidir. Sözleşmenin yazılı yapılması ve parsel numaralarının açıkça belirtilmesi, hisseli arazilerde hangi bölümün kiraya verildiği konusunda paydaşlar arasında çıkabilecek tartışmaları da önler. Bu ilişkilerden doğan tahliye ve kira bedeli uyuşmazlıkları sulh hukuk mahkemesinin görevindedir.
Cezai Şart, Fesih ve İfa
Sözleşmelerde öngörülen cezai şart, borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenecek bedeli önceden belirler. Hâkim aşırı bulduğu cezai şartı indirebilir; ancak tacirler arasında kararlaştırılan cezai şartın aşırılık nedeniyle indirilmesi istenemez. Karşı tarafı temerrüde düşürmek için noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi ve ek süre verilmesi, sözleşmeden dönme veya fesih hakkının sağlıklı kullanılması bakımından çoğu zaman gereklidir. Mardin'de sözlü bir uyarıyla yetinilip ihtarname gönderilmemesi, sonradan fesih hakkının kullanılıp kullanılmadığı konusunda ispat sorunu doğurur.
Sınır Ötesi Satış Sözleşmeleri
Irak'taki ya da bölge ülkelerindeki alıcılarla yapılan satış sözleşmelerinde uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ya da tahkim, teslim yeri ve riskin geçiş anı mutlaka yazılmalıdır. Türkiye'nin taraf olduğu Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması, tarafların aksini kararlaştırmadığı birçok uluslararası satışta uygulanabilir.
Butik Otel İşletme ve Kira Sözleşmeleri
Eski Mardin'de bir konağın otel olarak işletilmesi için yapılan sözleşmeler, salt bir işyeri kirası mı yoksa işletmenin bütün olarak devredildiği bir hasılat kirası mı olduğuna göre farklı hükümlere tabidir. Bu ayrım, kira bedelinin belirlenmesi, demirbaşların akıbeti, personelin durumu ve sözleşmenin feshi bakımından önem taşır. Kiracının restorasyon masraflarını üstlendiği ve buna karşılık uzun süreli kira öngörülen sözleşmelerde, kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesi, taşınmazın ileride satılması veya mirasçılara geçmesi hâlinde kiracıyı korur. Sözleşmede turizm işletme belgesinin kimin adına alınacağı, sezon dışı aylarda kira bedelinin nasıl ödeneceği, sigorta yükümlülüğü ve sözleşme sonunda yapılan iyileştirmelerin nasıl hesaplanacağı açıkça yer almalıdır. Mardin'de bu ayrıntılar yazılmadığında, tarafların yatırımlarını koruması zorlaşır.
Mardin'den Sık Gelen Sorular
Müteahhitle adi yazılı sözleşme yaptık; geçerli mi?
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi noterde düzenleme şeklinde yapılmadıysa kural olarak geçersizdir. Ancak tarafların edimlerini büyük ölçüde yerine getirdiği durumlarda, şekil eksikliğinin ileri sürülmesi dürüstlük kuralına aykırı sayılabilir.
Mardin'de imzalayacağınız ya da uyuşmazlık yaşadığınız bir sözleşme için, metni birlikte inceleyerek riskleri önceden görebiliriz.
